Tấp nập chợ dưa ven sông La Ngà

Đầu năm mới 2008, tôi muốn loan tin vui đến mọi người, Bình Thuận đã có thêm một loại trái cây mới “tung” ra thị trường thế giới. Đó là dưa hấu an tiêm, hắc mỹ nhân trồng ven sông La Ngà từ Tánh Linh qua Đức Linh. Tết Mậu Tý 2008, hàng ngàn tấn dưa đã nối đuôi nhau từ 2 huyện miền núi này xuất ngoại sang thị trường Trung Quốc, Đài Loan và các nước láng giềng lân cận.

Hai năm nay, mỗi
lần đi công tác Đức Linh tôi đều cố gắng tạt về Đức Tân (Tánh Linh) thắp cho mẹ
tôi cây nhang. Và mỗi lần như thế, tôi lại ghé vựa dưa ở Võ Xu của chị Hiệu để
mua một vài quả đặt lên bàn thờ cho mẹ. Chuyện  trồng dưa hấu của dân Đức Linh,
tôi cứ ngỡ như chuyện bình thường mà nông dân các huyện Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình,
Tuy Phong vẫn làm. Nhưng rồi tôi đã “giật mình”, khi dịp cận Tết Nguyên đán Mậu
Tý về Đức Linh, hàng chục chiếc xe tải hạng nặng nối đuôi nhau chở dưa hấu chạy
trên đường ĐT766 rời Đức Linh đi hướng Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh “Lần theo
dấu vết” bằng mấy cuộc điện thoại hỏi Chủ tịch huyện, Trưởng Phòng NN - PTNT Đức
Linh, tôi truy được điểm tập kết dưa hấu khá ngoạn mục – một chợ ven sông tấp
nập hẳn hoi, nhưng chỉ có một mặt hàng được mua bán duy nhất: dưa hấu. Tầm
khoảng 3 giờ chiều, khi mặt trời chếch về phía tây chỉ cao hơn ngọn Đồi Cờ chừng
2 cây sào, thì chợ bắt đầu sôi động, nắng nhạt dịu nhẹ, thấp thoáng trên dòng
sông La Ngà những chiếc thuyền chở đầy dưa hấu tấp vào bờ sát trục đường ĐT 766.
Đây là con đường liên tỉnh nối Đức Linh với Đồng Nai, hoặc qua Tánh Linh để đi
Phan Thiết và lên Lâm Đồng. Chợ dưa nằm ven đường ĐT766 ở thôn 8, thị trấn Võ Xu
dưới hàng bạch đàn. Từng đống dưa hấu cả trăm tấn từ các nơi hội tụ về, dưa an
tiêm tròn vo to đùng mỗi quả từ 5 – 10kg, dưa hắc long mình bầu bầu như quả 
bong bóng trông rất đẹp mắt. Dưa hắc mỹ nhân xanh đậm thon dài, nhưng ruột đỏ
sậm và độ ngon ngọt được xếp hạng nhất so các loại dưa khác. Chợ dưa được bày
ven đường, nên người qua lại có thể dừng xe lựa dưa và “rinh” một hai quả về ăn.
Giá cả thì “rẻ bất ngờ”! Nếu ở chợ ngày thường rẻ nhất 1kg cũng phải 3.000 đồng,
nhưng ở đây “cây nhà lá vườn”, hơn nữa những người bán là 100% dân “cầm cuốc”
sản xuất dưa, nên dưa được bán giá gốc xuất ngoại từ 1.500 – 2.500 đồng/kg tùy
loại dưa. Người trồng cũng là người bán, nên người mua an tâm khi nhờ lựa giùm
dưa ngon, bởi họ chỉ liếc mắt là biết quả dưa nào đầy, chắc thịt và chín tới. Và
nông dân thì không lừa ai khi bán cây trái mình làm ra bao giờ! Chợ dưa hoạt
động từ 3 giờ chiều đến 9h tối. Người mua dưa ngoài giới lái buôn tập kết hàng
để xuất khẩu, còn lại là đủ thành phần, học sinh, công chức, người đi đường… Chị
Nguyễn Thị Hiệu, 59 tuổi, nhà ở thôn 8, chủ vựa dưa tâm sự: “Tôi mở vựa dưa là
tình cờ thôi,  thấy bà con trong thôn làm dưa nhưng không có đầu mối thu ổn
định, nên tôi mở vựa thu mua để giúp nông dân”. Từ ngày có chị Hiệu mở vựa dưa
(năm 2003), các lái buôn dưa trên cả nước tìm đến Đức Linh mua dưa nhiều hơn.
Dưa hấu ở Đức Linh không chỉ đi về Phan Thiết, qua Đồng Nai vào thành phố và cả
ra Hà Nội, mà nó đã vượt qua lãnh thổ Việt Nam đi sang thị trường Trung Quốc và
các nước lân cận. Chợ dưa ven sông Võ Xu dù tự phát nhưng tấp  nập, nơi đây mỗi
năm xuất đi hàng ngàn tấn dưa đủ loại. Và tôi cũng phải nói rằng, đây là chợ dưa
hấu duy nhất ở Bình Thuận có kiểu mua bán gần giống như các tỉnh miền Tây.

Còn đó một giấc mơ

Chị Võ Thị Mỹ, 47
tuổi, ngụ xã Nghĩa Phương, huyện Tuy Nghĩa (Quảng Ngãi), là lái buôn dưa xuất
khẩu có tiếng trong nước. Dù chị đang bận rộn ghi chép lượng dưa mua vào để xuất
đi Trung Quốc, đã ưu tiên cho tôi 5 phút để trò chuyện về dưa. Chị kể: “Khi thu
dưa ở miền Tây nghe bạn hàng xôn xao dưa hấu Bình Thuận rất ngon, chất lượng và
được nhiều người chuộng hơn. Vậy là tôi lần tìm đến các điểm sản xuất dưa từ Bắc
Bình, Hàm Thuận Bắc và cuối cùng phát hiện dưa ngon nhất là ở Đức Linh. Tôi đi
hàng của Đức Linh đã 4 năm nay, mỗi năm ít nhất cũng 500 tấn…”. Theo chị Mỹ, dưa
hấu Đức Linh được thị trường ưa chuộng là nhờ ruột dưa ngọt, đỏ và vỏ dưa bóng
đẹp hơn các loại dưa cùng giống nhưng trồng ở các tỉnh thành khác. Lý giải cho
việc dưa hấu ở Đức Linh ngon, nhiều người cho rằng chắc nhờ vùng đất bồi ven
sông La Ngà, hơn nữa là đất đỏ bazan ở Đức Linh nhiều dinh dưỡng nên cây trái
ngon hơn.

Có một chuyện mà
đã gần 5 năm rồi tôi vẫn nhớ, đó là có lần ông Nguyễn Thanh Hùng – Chủ tịch
huyện Đức Linh mơ ước đầu tư mở ở huyện một chợ đầu mối chuyên kinh doanh nông
sản và gia súc, gia cầm. 5 năm trôi qua, giấc mơ ấy vẫn còn đau đáu trong suy
nghĩ của ông chủ tịch huyện. Thế rồi ở Võ Xu, ven sông đã có một ngôi chợ nông
sản thời vụ, hàng năm xuất đi hàng ngàn tấn dưa hấu. Dưa hấu cũng đã đem lại
nguồn kinh tế không nhỏ cho nông dân Đức Linh. Ông Võ Chính, Trưởng thôn 8, thị
trấn Võ Xu, cho hay: “Thôn tôi được mệnh danh là thôn làm dưa bởi nhiều hộ làm
dưa rất giỏi, lợi nhuận cao và khá lên nhờ dưa”. Thôn 8 hiện có 30 hộ làm 30ha
dưa hấu, mỗi ha dưa nếu làm đạt sẽ thu từ 30 tấn trở lên, trừ chi phí đầu tư
(25-30 triệu/ha), với giá bán từ 2.000-2.500 đồng/kg nông dân sẽ có lãi 50
triệu/ha. Cá biệt có năm dưa hút hàng để xuất ngoại, giá đẩy lên cao nên có
người lãi từ 70-80 triệu đồng/ha. Ở thôn 8, nổi tiếng trồng dưa có ông Quỳnh
Chín (Chín Cạn), Trương Thi, Nguyễn Tám, Nguyễn Kim… Theo anh Võ Chính, dân ở
thôn 8 không chỉ làm dưa trong xã, mà họ còn thuê đất ở các xã khác để trồng
dưa. Đời sống của dân trong thôn thực sự đổi thay nhờ cây trồng này. Ông Nguyễn
Luyến – Trưởng Phòng NN-PTNT Đức Linh không giấu được niềm vui, khi nói về việc
chuyển đổi các cây trồng không có hiệu quả sang trồng dưa: “Dân họ khá nhạy,
huyện mới có chủ trương và hướng dẫn là họ làm ngay. Toàn huyện vụ đông xuân
2007-2008 nông dân đã trồng gần 100ha dưa. Hầu hết nông dân đều tận dụng đất
không làm lúa được vụ 3 chuyển sang làm dưa, thời vụ trồng từ tháng 10 đến tháng
chạp là thu hoạch, sau đó họ “quay” đất làm bắp lai. Kiểu tính toán của nông dân
khá lợi, khi trong một vụ đông xuân họ “ăn” được 2 loại cây đều có hiệu quả kinh
tế…”.

Tết Nguyên đán
không chỉ người Việt Nam mà cả Trung Quốc, Đài Loan và các nước lân cận đều
thích chưng dưa hấu trên bàn thờ. Theo phong tục, sau tết nhiều gia đình thường
hạ đồ cúng tổ tiên, họ luôn chọn ăn trái dưa hấu đầu tiên vừa mát họng, vừa “lấy
hên”, vì tin rằng dưa hấu đỏ sẽ cho họ “đỏ” cả năm trong kinh doanh và cuộc
sống. Khi bài viết này đến tay bạn đọc, nhiều gia đình đang xẻ dưa ăn lộc đầu
năm. Riêng dân Đức Linh, họ đang “đỏ” nhờ trồng dưa hấu xuất ngoại…

Trần Thi (Theo baobinhthuan)