Thị trấn Lạc Tánh. (ảnh: Ngọc Lân)

Dễ có đến hai chục năm rồi tôi mới có dịp trở lại Tánh Linh!

Hai chục năm! Một khoảng thời gian không ít để nhận biết sự thay đổi lớn lao ở một vùng đất, nhất là sự so sánh giữa hiện tại với quá khứ một cách dễ dàng nếu đó là một vùng đất công nghiệp.

Nhưng với Tánh Linh, một huyện miền núi, nông nghiệp, cơ sở hạ tầng còn hạn chế nếu nhìn hời hợt bên ngoài thật khó thấy gì; trừ thị trấn Lạc Tánh, trung tâm của huyện; chỉ một bệnh viện đa khoa mới được xây dựng trong những năm gần đây, cái khuôn viên của nó có bóng mát cây xanh che phủ thì hiện tại các bệnh viện đa khoa trong tỉnh, không phải huyện nào cũng có được.

Tánh Linh, một huyện sản xuất lương thực trọng điểm của tỉnh nhờ có con sông La Ngà chảy qua, tạo nên một lòng chảo đất bồi phù sa màu mỡ.

Với những ưu thế về sản xuất nông nghiệp nên không phải ngẫu nhiên mà cách đây hai mươi năm, trong cuốn sách ‘‘Tánh Linh hôm nay’’ tôi đã nói đến nông dân – nông nghiệp – nông thôn mặc dù lúc đó chỉ là manh nha. Còn bây giờ thuận lợi hơn, một phần vì cụm từ đó đã trở nên quen thuộc trên các hệ thống thông tin tuyên truyền; mặt khác, huyện Tánh Linh đã có những xã điểm để thực hiện chủ trương ấy.

Trở lại Tánh Linh lần này thêm một sự khẳng định, các thế hệ những người lãnh đạo của huyện đã đặt quyết tâm để làm nên bộ mặt nông thôn mới bằng những bước đi cụ thể, khoa học. Bước đi ấy ở một huyện thuần nông mấu chốt vẫn là cơ cấu mùa vụ; chuyển đổi cây trồng để tăng sản lượng lương thực.

Để mùa vụ hợp lý, để chuyển đổi cây trồng phù hợp không thể không nói đến mối quan hệ chặt chẽ giữa bốn nhà, đó là Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông.

Tôi được biết với nhà khoa học thì UBND huyện Tánh Linh đã bắt tay với Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long để đưa các giống lúa thích nghi với thổ nhưỡng và khí hậu của Tánh Linh, ấy là các giống lúa OM6162, OM 6073, OM 4498 đạt năng suất từ 60 đến 65 tạ trên một héc ta, có nơi đạt 70 tạ trên một héc ta.

Với nông dân thì huyện đã quy hoạch vùng sản xuất gồm 27 xứ đồng có ở 10 xã và thị trấn. Kết quả đã rất rõ ràng về năng suất và chất lượng, lúa bán ra thị trường cao hơn hẳn giá lúa thương phẩm.

Việc UBND huyện Tánh Linh quy hoạch xong 27 xứ đồng và hình thành vùng lúa chất lượng cao 3.000 héc ta thực tế đã thu hút nhiều doanh nghiệp chế biến nông sản đến Tánh Linh để đầu tư. Có thể kể tên một số doanh nghiệp như Đại Nhật Phát, An Nông và Bình Điền. Trong đó Đại Nhật Phát đã xây dựng nhà máy chế biến nông sản có công suất 5 tấn/giờ để xuất khẩu gạo ra nước ngoài…

Vấn đề luôn luôn được UBND huyện Tánh Linh đặt ra cho Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn của huyện là, số lượng 3.000 héc ta giống lúa chất lượng cao chỉ là một con số khiêm tốn so với diện tích gieo trồng cây lúa hàng năm trên địa bàn huyện là 23.000 héc ta. Vậy phải làm gì để người nông dân có đủ lúa giống gieo trồng trên tất cả các diện tích ấy? Rõ ràng không có gì khác hơn là phải có các hợp tác xã chuyên trồng lúa giống; cao hơn nữa là phải làm tốt công tác xã hội hóa việc trống lúa giống…

Xem ra thế mới biết vấn đề nông dân, nông nghiệp, nông thôn mà bây giờ gọi vắn tắt là xây dựng nông thôn mới không phải là ngày một, ngày hai mà có thể làm được; bởi nông thôn mới còn nhiều yếu tố khác, không riêng gì năng suất chất lượng lúa…

* * *

Chúng tôi  đến xã Nghị Đức, một xã được huyện chọn làm điểm để xây dựng nông thôn mới cách trung tâm huyện gần ba chục cây số nằm về phía Tây Bắc.

So với các xã khác trong huyện, Nghị Đức là một xã có nhiều thuận lợi hơn trong việc làm điểm để xây dựng nông thôn mới vì đó là khu dân cư tương đối tập trung, được quy hoạch ô vuông bàn cờ mang dáng dấp phố thị. Hơn thế, đó còn là một xã được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nên phần nào đã có sự đầu tư về cơ sở hạ tầng từ những năm trước đây.

Nghị Đức! Thật là ngẫu nhiên với tôi chuyến đi này cũng là một sự trở lại, bởi vì cũng khoảng thời gian ngót nghét hai chục năm tôi đã đến Nghị Đức để làm cuốn sách chiến thắng Hoài Đức - Bắc Ruộng do Hội Văn nghệ phối hợp với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh thực hiện.

Sự trở lại Nghị Đức lần này cho tôi sự đối sánh khá chính xác về một nông thôn mới đang khởi sắc từng ngày nhờ ở những chính sách hợp lòng dân. Trước hết là một hệ thống giao thông hoàn chỉnh, dù chỉ mới nhựa hóa được khoảng 20% nhưng đó là huyết mạch, để liên thông thôn xã với huyện, với tỉnh, với cả miền Đông rộng lớn… Hệ thống trường học từ mẫu giáo đến tiểu học rồi THCS dù còn phải hoàn chỉnh hơn nhưng quy mô của nó thật không nhỏ. Đặc biệt, Trạm y tế xã đã đạt chuẩn quốc gia nhiều năm nay, và số lượng người dân tham gia Bảo hiểm y tế ngày một gia tăng, nói lên đời sống về vật chất và dân trí.

Tôi cứ ngẫm nghĩ về những tiêu chí để đạt chuẩn của một nông thôn mới thật không đơn giản. Cả huyện Tánh Linh chỉ mới chọn một xã Nghị Đức làm điểm đã mấy năm nay nhưng Nghị Đức mới chỉ đạt 11/19 tiêu chí; đa phần các tiêu chí chưa đạt là chờ đợi nguồn vốn rót từ trên… cũng từ đây tôi lại nghĩ, chúng ta luôn luôn sống trong một cơ chế chưa hoàn chỉnh vì thế mà không có gì có thể hoàn chỉnh được trong ngày một, ngày hai…

Từ xã Nghị Đức tôi lại đến những xã khác chưa là xã điểm như xã Suối Kiết, xã Gia An. Chưa phải là xã điểm về xây dựng nông thôn mới nhưng so sánh với trước đây thì hai xã này cũng đã có những bước tiến vượt trội nhiều mặt về cuộc sống của người nông dân. Lấy minh chứng ở xã Gia An hiện tại đã không còn các lò gạch thủ công gây nên tệ nạn phá rừng trầm trọng. Từ lò gạch thủ công chuyển sang lò gạch Hoffman, lò gạch Tuynel là một bước tiến quan trọng. Chủ lò gạch Hoffman hiện tại cách đây ít năm anh là người làm thuê, bây giờ anh là người làm chủ, gặp lại tôi anh vốn vã nói về Gia An quê anh đã thay da đổi thịt…

Ở xã Suối Kiết hoàn toàn là xã miền núi không có đất trồng lúa, chỉ có đất trồng rừng và trồng cây ăn trái. Đi trong rừng cao su đã đến kỳ lấy nhựa của những doanh nghiệp đầu tư vào xã này tự nhiên tôi có niềm tin về sự phát triển của Suối Kiết ở một ngày không xa, bởi vì người dân của Suối Kiết cũng đã trồng cao su lên đến hàng ngàn héc ta. Điều hiển nhiên, đến ngày cây cao su cho nhựa thì đời sống của người nông dân cũng trở nên giàu có.

* * *

Trở lại Tánh Linh, trở lại vùng đất có nhiều kỷ niệm dù không làm tôi lạ lẫm ở sự đổi thay bên ngoài nhưng bên trong thì quả là có sự thay đổi lớn lao bắt đầu từ khái niệm nông dân, nông nghiệp, nông thôn. Bắt đầu là đội ngũ cán bộ chủ chốt ở xã được tăng cường từ huyện về. Họ trẻ trung, nhạy bén nhờ được học hành đến nơi, đến chốn và đã kinh nghiệm qua công việc nhiều năm!

Tôi tâm đắc với các biển đề ‘‘Trung tâm học tập cộng đồng’’  mà gần như xã nào cũng có nên lân la hỏi chuyện họ học những gì, và được trả lời: Họ học nhiều thứ lắm… nào là… ‘‘3 giảm, 3 tăng’’ nào là phòng tránh dịch bệnh…, né rầy…, rồi nào là bảo quản nông sản sau thu hoạch...

Vâng! Nông thôn, nông nghiệp, nông dân bắt đầu là những việc như thế; và suy cho cùng, xây dựng nông thôn mới cũng bắt đầu từ ý thức cộng đồng, sống cho nhau, vì nhau.

Trần Duy Lý (Theo baobinhthuan)