Đồng bào Chăm là một dân tộc thiểu số, sinh sống trên nhiều địa phương khác nhau ở Việt Nam, với trên 130.000 người. Ở tỉnh Bình Thuận dân tộc Chăm có trên 30.000 người với 14.994 nữ, cư trú ở 4 xã thuần thuộc 2 huyện Bắc Bình, Tuy Phong và 9 thôn xen ghép thuộc 4 huyện: Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Tánh Linh và Hàm Tân.

Là một dân tộc thiểu số có
trình độ kinh tế, xã hội phát triển khá nhưng vẫn còn lưu giữ yếu tố mẫu hệ rất
đậm nét. Vì vậy, nói đến vai trò phụ nữ Chăm, không chỉ đề cập đến lối sống ứng
xử, lễ nghi cộng đồng, tập tục, cưới xin, tang ma… mà còn nói đến bản sắc văn
hóa dân tộc, đến yếu tố tôn giáo, tín ngưỡng, đến thiết chế đặc thù của dân tộc
dựa trên quan hệ dòng tộc của chế độ mẫu hệ, trong đó, thể hiện rõ nét nhất trên
lĩnh vực hôn nhân và gia đình.

Thầy cúng rửa chân chú rể trước khi vào nhà cô dâu một phong tục bắt buộc của người Chăm Balamôn

Do người Chăm theo chế độ mẫu hệ
nên trong hôn lễ càng có những nét khác biệt hơn so với các dân tộc khác, nhất
là về phương diện thời gian (xem ngày, giờ, tháng) tổ chức một lễ nghi  trong
gia đình cũng như trong dòng tộc. Vì thế, để tổ chức một cuộc hôn lễ, dân tộc
Chăm chọn giờ khắc, ngày, tháng rất chu đáo và gần như là cố định. Để thấy rõ
hơn chúng ta cùng đi sâu tìm hiểu quan niệm giờ, ngày, tháng trong lễ cưới theo
lịch Chăm Balamôn giáo ở Bình Thuận.

Giờ: Dân tộc Chăm
quan niệm rằng, một ngày từ lúc mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn thì có 8
giờ (nghĩa là có 4 giờ sáng và 4 giờ chiều) và mỗi giờ được tính là một tiếng
rưỡi (90 phút). Ban đêm cũng có 8 giờ nhưng chỉ được tính từ 6 giờ đến 12 giờ
khuya mà thôi. Còn từ 0 giờ đến 6 giờ sáng thì không được tính, vì theo dân tộc
Chăm đó là thời gian Âm - Dương phối hợp gặp nhau, sẽ không có những điềm lành.

Ngày: Đối với ngày
của người Chăm, một tuần lễ được chia làm 7 ngày, tên gọi các ngày cụ thể như:

Thon: Thứ hai; Angar: Thứ
ba; But: Thứ tư; Jip: Thứ năm; Suk: Thứ sáu; Thanưgar: Thứ bảy; Adit: Chủ nhật.

Tháng: Theo lịch Chăm
trong một năm cũng gồm 12 tháng. Những tháng lẻ 1,3,5,7,9,11 thì có 30 ngày.
Những tháng chẵn: 2, 4, 6, 8, 10, 12 thì có 29 ngày.

Căn cứ vào thời gian đã trình
bày ở trên, người Chăm quan niệm ngày, tháng và tổ chức lễ cưới như sau:

Trong hôn nhân, phụ nữ là người
chủ động đến hỏi và cưới chồng. Thông thường hôn lễ được cử hành vào buổi chiều
của thứ tư trong tuần, lại là ngày âm chẵn thuộc các tháng 3, 6, 10, 11
Chăm
lịch (thường nhằm vào tháng 1, 6, 10, 12 Dương lịch). Vậy thì tại sao dân tộc
Chăm lại tổ chức hôn lễ vào buổi chiều của ngày thứ tư trong các tháng 3, 6, 10, 11
Chăm lịch?. Bởi họ quan niệm rằng, buổi chiều là thuộc về Âm - Dương, tượng
trưng cho tuổi về già, sống với nhau lâu dài và hạnh phúc.

Riêng thứ tư, đó là một ngày
giữa tuần (ngày âm chẵn giữa tuần lệ thứ sáu). Đây là ngày mà Âm - Dương gặp
nhau, một ngày mà tình cảm giữa vợ và chồng hòa hợp, hạnh phúc. Đồng thời cũng
là một ngày thuộc về đất nẻ, nghĩa là một thứ đất có nhiều màu mỡ dùng để trồng
trỉa hoa màu, cây cối. Vì thế, nếu tổ chức đúng vào ngày trên thì sau này vợ
chồng sẽ “con đàn cháu đống”, gia đình sum họp, hạnh phúc. Đặc biệt, người Chăm
còn quan niệm, thứ tư như là một con người và lấy rốn làm trung tâm. Nghĩa là
trên cơ thể con người từ đầu, cổ đến ngực tượng trưng cho ngày chủ nhật, thứ hai,
thứ ba, đây là phần làm nghĩa vụ lớn cho cha mẹ. Còn dưới rốn trở xuống bàn chân
tượng trưng cho thứ năm, thứ sáu, thứ bảy là phần làm nghĩa vụ vợ chồng.

Đối với việc chọn các tháng
3,6,10,11 để tổ chức cử hành hôn lễ, dân tộc Chăm quan niệm như sau:

Tháng 3 thuận về thóc lúa và bắt
đầu gieo màu thứ hai trong năm. Tháng 6 thuận về tài sản, nghĩa là mùa gặt lúa
tháng 3 và bắt đầu gieo màu thứ hai trong năm. Tháng 10 thuận phát tài to, tức
là tháng mùa gặt hái hoàn toàn và công việc khác đều đã thu hoạch xong. Tháng 11
thuận về hưng thịnh, mùa gặt hái hoàn toàn và mọi công việc khác đều đã thu
hoạch xong.

Quan niệm giờ, ngày, tháng để tổ
chức các lễ nghi của dân tộc Chăm Balamôn ở Bình Thuận rất phong phú và đa dạng
mang đậm yếu tố bản sắc văn hóa Chăm, trong đó có việc chọn giờ, ngày, tháng
trong hôn lễ. Việc chọn giờ, ngày, tháng trên một phần phụ thuộc vào kinh tế
nông nghiệp, phần khác phụ thuộc vào thuyết âm, dương.

(Theo baobinhthuan)