Một gia đình của người Stiêng

Stiêng là một trong 26 dân tộc thiểu số ở Bình Thuận, địa bàn cư trú rải rác ở các huyện trong tỉnh, nhưng chủ yếu và tập trung đông hơn cả là ở huyện Tánh Linh. Mặc dù là dân di cư từ các tỉnh miền Đông Nam bộ (Bình Dương, Bình Phước) xuống; nhưng đồng bào đã sớm ổn định cuộc sống.

Con người quen gắn bó với ruộng đồng, nương rẫy. Kinh tế nông nghiệp lúa rẫy chiếm vai trò chủ đạo theo phương pháp “phát, đốt, chọc, trỉa”.
Trong tập quán tín ngưỡng dân gian, người Stiêng đã tạo dựng cho mình một kho tàng văn hóa phong phú, mang những nét riêng biệt. Người Stiêng theo quan niệm vạn vật hữu linh, thờ nhiều thần: thần lúa, thần sấm sét… Trong các lễ nghi liên quan đến chu kỳ đời người, người Stiêng vẫn bảo lưu nhiều nghi lễ, trong đó có lễ đặt tên cho một thành viên mới. Đây là một nghi lễ quan trọng trong hàng loạt nghi lễ vòng đời người.
Khi một đứa bé chào đời, là một sự kiện quan trọng. Bên cạnh niềm vui là trách nhiệm của gia đình và cộng đồng. Lễ đặt tên cho thành viên mới thường được tiến hành khi đứa trẻ được 2 đến 3 tháng tuổi; gia chủ chuẩn bị lễ vật: một con lợn, một con gà, một ché rượu cần, một kỷ vật cho đứa bé, sau đó gia đình mời già làng đến làm chủ lễ.
Đúng ngày giờ đã định, khi công việc chuẩn bị đã tươm tất, gia chủ bày rượu cần và các vật hiến tế ra giữa nhà, chủ lễ cắt tiết vật hiến tế, lấy máu và rượu cần dâng lên thần linh. Sau đó, chủ lễ khấn gọi mời thần linh về chứng giám, hưởng lễ. Tiếp đến, khấn vái mời thần linh nhận diện và tên đứa trẻ; cầu thần linh phù hộ cho nó ăn nhiều nhanh lớn, có sức mạnh như nước, như lửa, sớm lên rừng bẻ măng, lên rẫy trỉa lúa, vào rừng săn bắn. Sau nghi lễ trên, chủ lễ chính thức tuyên bố tên đứa bé trước sự chứng kiến của các thành viên trong buôn (làng). Từ đây mọi người trong gia đình và xã hội phải có trách nhiệm chăm sóc, dạy dỗ cho đến lúc đứa bé trưởng thành. Sau đó, chủ lễ dùng trái bầu khô múc nước gội đầu, tắm cho đứa bé. Đây là việc làm có ý nghĩa chúc phước lành, theo quan niệm sau này đứa bé sẽ có sức mạnh và trí tuệ như già làng (chủ lễ). Cuối cùng gia chủ mời mọi người ở lại cùng ăn cơm lam, uống rượu cần. Khi màn đêm buông xuống, gia chủ đốt đống lửa to ngoài sân, mọi người đi thành vòng tròn nhảy múa, ca hát trong tiếng đồng la ngân vang núi rừng, xua tan mọi điều xui xẻo, quên đi mọi phiền muộn, nỗi vất vả sau những ngày lao động mệt nhọc. Cầu mong mọi điều tốt lành đến với đứa trẻ cũng như của cộng đồng trong cuộc sống mưu sinh hằng ngày.

Nguyễn Minh Thuận (Theo Bình Thuận)