II. Chiến thắng Hoài Đức - Bắc Ruộng
1. Yêu cầu bức xúc giữ dân Cà Dòn, Tố La, Nộp còn lại, chống dồn Bao Tuân và phá khu tập trung Bắc Ruộng đưa dân về lại căn cứ
Thực hiện chỉ thị của liên tỉnh, Bình Thuận từ năm 1958 đã xây dựng căn cứ địa miền núi làm đất đứng chân phát triển lên Nam Tây Nguyên và tiến xuống mở phong trào đồng bằng.

lúc này cả một vùng rừng núi các xã La Dạ, La Ngâu, Măng Tố là đất trắng. Tô La còn 3 xóm, Cà Dòn còn non một nữa dân, cũng là vùng đất rộng người thưa, sản xuất, bố phòng, liên lạc đều rất khó khăn. các tổng Nộp, Bao Tuân tuy còn hợp pháp nhưng cũng có nguy cơ bị dồn.
PhảI xây dựng căn cứ miền núi giữ số dân Cà Dòn, Tố La còn lại giữ thế hợp pháp cho số Nộp và bao Tuân, nếu địch dồn thì đưa lên bất hợp phápvà phá khu tập trung Bắc Ruộng đưa dân về. Ngòai ra bức xúc tình cảm của Cà Dòn cũng rất lớn xóm nào, gia đình nào cũng có người bị dồn về Bắc Ruộng, người còn ở lạI trên căn cứ. Từ khi biết bộ đội về đánh để đưa đồng bào về lại xóm làng cũ, họ đã cử người ra gặp cán bộ đề đạt ý kiến cung cấp tình hình, vẽ sơ đồ đồn địch gửi ra cho bộ đội công tác chuẩn bị, sẳn sàng khi có bộ đội về đánh địch thì nổi dậy pha khu tập trung kéo nhau về núi.
2. Cuộc thảo luận về vân dụng phương châm đấu tranh vũ trang hỗ trợ đấu tranh chính trị theo Nghị quyết 15 của tỉnh ủy Bình Thuận
Từ khi địch dồn Cà Dòn, Tố La (thang 5-1960) tỉnh ủy đều thấy cần có họat động võ trang để hỗ trợ phong trào nhưng đánh thế nào cho đúng phương châm thì cón cân nhắc tính tóan nhiều. Và khi đI vào thảo luận thì còn nhièu ý kiến khác nhau. Có ý kiến chỉ muốn duyệt bọn ác đầu sỏ để phá kèm đưa dân ra, có ý kiế chỉ muốn dùng một bộ phần-9 để vây đồn, số còn lạI hỗ trợ cho đội công tác phát động quần chúng phá khu tập trung. Việc đưa dân về cũng có ý kến chỉ đưa một số người mới bị dồn về hoặc thêm một ít số nòng cốt của các xã khác độ 1.000 để về tạo lập căn cứ và chuẩn bị trước sau đó đưa dân về thêm. Sau một thời gian chờ đợi ý kiến nhau, khỏang giữa tháng 7-1960 tỉnh ủy đã nhất trí cao về chủ trương đánh chi khu quận lỵ hòai Đức phát động quần chúng nổi dậy phá khu tập trung Bắc Ruộng đưa dân về, chậm nhất cuối tháng 7 phảI đánh đưa dân về sản xuất mì, khoai, bắp chống đói.
Do thời giánrât khẩn trương nên đặc công phảI đI chuẩn bị chiến trường gấp và được phép hạ quyết tâm chiến đấu tạI chiến trường. Đến ngày 25-7 anh em không về lạI đơn vị thì 2-9 hành quân đến vị trí tập kết làm công tac tổ chức chiến đấu. Tỉnh ủy chỉ định một đảng ụytrân đánh 7 người: Lê Văn Triều, thường vụ tỉnh ủy làm Bí thư đảng ủy. Các đồng chí Sáu Nam, Bảy Thành, Tư Thanh, BáI, Ba Thành, Tám Cảnh là ủy viên. Ban chỉ huy trận đánh 4: Sáu Nam chỉ huy trưởng, Tám Triều Chính Trịviên, Bảy Thành, Tư Thanh chỉ huy phó. đảng ủy và ban chỉ huy chịu trách nhiệm trước tỉnh ủy hòan tòan về quân sự, chính trị, chính sách,.. Tỉnh huy động 95 dân công Cà Dòn, 70 dân công Tố La làm nhiệm vụ tảI lương thực, tảI thương và thu chiến lợi phẩm. Trong đó có một số nòng cốt, sau trận đánh được trang bị để tăng cường lực lượng bảo vệ dân về và tham gia đánh viện cùng 2-9. Tỉnh cũng cho in nhiều truyền đơnký tên "đội võ trang tự vệ của nhân dân" y như truyền đơn Nam Bộ để rải sau khi đánh và phân phát cho tù hàng binh. Giao òông chí Bảy Thành người Nam Bộ việc giáo dục tù hàng binh, cho anh em tập nói giọng nam bộ để nghi binh lừa địch.
3. Công tác chuẩn bị chiến trường
Ngày 18-7, bộ phận chuẩn bị chiến trường đến đội công tác Bắc Ruộng truyền đạt chủ trương đánh chi khu, phá Bắc Ruộng ưua dân về núi của tỉnh và nhiệm vụ của bộ phận này cho Tánh Linh. đội công tác đã cử người dẫn đường để anh em đI đIều nghiêm.
Qua 3 đêm chuẩn bị và kiểm tra ta đã nắm được các mục tiêu quan trọng như đồn bảo an, nhà quận trưởng, đồn công an, dân vệ khu quận lỵ. Vì số đạ7c công đI chuẩn bị cũng không nhiều nên không đI chuẩn bị khu vực dinh đIền, những khu vực quan trọng thì nắm tốt. Như vậy công tác đIều nghiên đã hòan thành và bảo đảm đánh thắng. Cũng trong lúc này có một cơ sở trong bảo an vẽ sơ đồ đồn địch gửi ra cho đội công tác. Nhờ đó cũng có đIều kiện phân tích, đối chiếu với việc cần nắm tình hình của đặc công.
4. Lực lượng địch ở Hoài Đức- Bắc Ruộng
Đóng giữ chi khu có 1c bảo an 515, 130 tên do thiếu úy Y TàI làm chi khu trưởng kiêm đồn trưởng. Binh lính và hạ sĩ quan là người dân tộc và Quảng Nam, Qủang Ngãi. Trang bị trung liên FM24, tiểu liên Tulle và súng trường mẩs. Đồn hình tam giác, có lô cốt cao hai tầng, mỗi lô cốt chứa 1a. Nối liền 3 lô cốt là 1 vòng thành gổ đất cao 1,60m, dày 0,60m có lỗ châu mai. Trước mặt có cửa chính vào đồn. Cạnh lô cốt chính có cửa ra sau đồn. Bên ngòai có 1 lô cốt độc lập. Trong đồn có nhà chỉ huy, nhà lính, nhà làm việc, nhà kho,.. bằng gỗ lợp tôn. quanh òôn có 3 lớp rào kẽm gai đơn và máI nhà. Chếch sau đồn bên phảI là nhà giam tù chính trị bên trái là trại gia binh, nhà sàn, phiê, tre, lợptranh.
Cạnh đồn là khu quận lỵ ở đây có 2b dân vệ quận (có tàI liệu nói 1c dân vệ), 1b công an chiến đấu, một chi công an cảnh sát và cơ quanhành chánh quận. Nhà trung úy quận trưởng Vương Văn Hòa là một nhà sàn lớn vách gỗ, lợp tranh, có công sự bao cát và 1a bảo an canh gác ngày đêm. khu tập trung Bắc Ruộng ở Tây Bắc quận 1 km. Địa đIểm tơoỏng là Phan Văn Khôi. ở đây có một đồn dân vệ 46 tên, 1 trụ sở và thanh niên Cộng hòa. Dân vệ trang bị súng trừơng MẩS, còn 180 thanh niên Cộng hòa trang bị 30 súng trường LEBEL (xào vịt). Khu tập trung lớn, chia nhiều ô cho các xóm, nhà tranh tre. Quân số địch trên 300 tên, biên chế, trang bị đủ do không bị tiêu hao vì chiến đấu hay đào ngũ. Quy luật là canh gác trong đồn, trong khu tập trung, ít đI lùng, phục xung quanh. Từ tiểu khu Bình Tuy lên Hòai Đức gần 100Km, đường qua nhiều rừng núi. Từ Tánh Linh sang trên 20Km. nhìn chung, địch có tổ chức phòng thủ nhưng còn đơn giản, cóp nhiều sơ hở. Chi khô ở cô lập, chi viện của trên xa.
5. Lực lượng ta đánh Hòai Đức- Bắc ruộng
Cán bộ quân sự tỉnh 2 (Sáu Nam-Bảy Thành)
Đơn vị 2-9 có 22. Ban chỉ huy 4 (Tư Thanh, Nguyễn văn Lâu, Tám Hội, Tư Quyết). Có một chi bộ 10 Đảng viên, một chi đòan 6 đòan viên. Trang bị một trung liên BAR, còn lạI là thompson, Tulle, garant, cacbin, súng trường MAS 36.
Địa phương tham gia chiến đấu có 3 (Hồ Kim Việt cán bộ quân sự và 2 chiến sĩ dân tộc). Trang bị một tiểu liên, 2 súng trường.
Ngòai ra có một số cán bộ lãnh đạo tỉnh, huyện (Tám Triều, Tám Cảnh, BáI, Ba Thành, Sáu Mi, Công). Y tá, liên lạc, dân công. Lực lượng trực tiếp chiến đấu 28 khi đI có thêm anh BáI cùng đI ở bộ phận đánh khu tập trung.
6. Quyết tâm và kế họach của trận đánh
Quyết tâm: Dùng chiến thuật đặc công, luồn sâu, ém sẵn các mục tiêu. Bất ngờ nổ súng diệt nhanh đồn Bảo An, đối quận lị. Tiếp cận mức độ. Khi đồn phát lệnh thì cưỡng hành tấn công diệt nhà quận trưởng, dân vệ, công an làm chủ quận lị. Đối với khu tập trung tiếp cận đồn dân vệ, thanh niên cộng hòa đầu hàng để cán bộ phát động quần chúng nổi dậy phá khu tập trung về núi.
ơoóng chủ yếu là chi khu quận lị, thứ yếu là khu tập trung. Mục tiêu chủ yếu là đồn Bảo An, thứ yếu là nhà quận trưởng.
- Sử dụng lực lượng cụ thể: gồm 7 tổ chiến đấu 6 bộ phận.
- Bộ phận đánh chi khu 11. Cụ thể: tổ 1 đánh trận nội, có 6 do Tám Hội chỉ huy đánh nhà chỉ huy, nhà lính, các lô cốt 2,3 và chiếm kho vũ khí. Tổ 2 đánh lô cốt 1 có 2: Sáu Nam chỉ huy, đánh chiếm xong lô cốt 1 thì đặt sở chỉ huy lúc đầu để theo dõi trận đánh. Chiếm xong đồn đưa sở chỉ huy cơ bản vào. tổ 3 đánh giảI phóng nhà tù có 3 do Tư Thanh chỉ huy.
- Bộ phận đánh quận lị và lô cố độc lập có 12 cụ thể: tổ 4 đánh nhà quận trưởng có 4 do Mười Lan chỉ huy. Tổ 5 đánh dân vệ do công an, cảnh sát có 5 do Bảy Thành, Tư Quyết chỉ huy. Tổ này có 1 trung liên, tổ 6 đánh lô cốt độc lập chỉ có 3 do Thành (tức Công HảI) chỉ Huy.
- Bộ phận đánh khu tập trung có 5, là tổ 7 do Việt và đồng chí BáI chỉ huy, đánh dân vệ và kêu gọi quần chúng về núi.
- Bộ phận dân vận có đồng chí Ba Thành và một số cán bộ đội công tác.
- Bộ phận hậu cần có đồng chí Tám Cảnh, một số cán bộ Di Linh và dân công Cà Dòn, Tố La.
- Bộ phận sở chỉ huy có đồng chí Tám Triều, Chính trị viên, y tá, liên lạc, ở Bắc đồn 200mét cùng với bộ phận dân vận, hậu cần.
Khi đánh xong ban chỉ huy 2-9 bố trí ngay 2 tổ cảnh giới chặn 2 đầu ở Bắc Núi lên Nghị Đức xuống. Khi lui quân về lại đội hình.
Về chặn viện sau trận đánh, bảo vệ dân về căn cứ do 2-9 đảm nhiệm.
- Các công tác bảo đảm khác:
Khi bộ phận đặc công đI chuẩn bị chiến trường thì đơn vị ở căn cứ tranh thủ huấn luyện phục vụ cho trận đánh tới.
Về công tác tư tưởng giáo dục phát động thi đua đánh thắng trận đầu, bảo vệ dân về căn cứ để phục vụ nhiệm vụ chính trị và xây dựng truyền thống đơn vị.
- Các mốc thời gian:
29-7-1960: Đơn vị 2-9 và các lực lượng tham gia có ở đội công tác Bắc Ruộng, 29-7 quán triệt nhiệm vụ và hòan thành chuẩn bị, 15 giờ ngày 30-7 hành quân chiến đấu G 0 giờ 31-7 ưu tiên cho đồn Bảo An 30 phút G tự đo 0 giờ 30 phút 31-7.
- Các tình huống:
Có lực lượng lớn đóng trong chi khu ?; ta tiếp cận được thì vẫn đánh theo phương án cơ bản.
Bị nổ súng bên ngòai đồn, Ban chỉ huy tận đánh sẽ quyết định đánh nhanh, dân ra sớm, sẽ tổ chức 2 mũi dùng xe chiến lợi phẩm chở đI đánh 2 "Dinh ĐIền" Bắc Núi và Nghị Đức để gây thêm tổn thất cho địch, tạo thuận lợi cho việc đưa dân về núi.
Tình huống nào cũng phảI đưa dân về an tòan, đây là nhiệm vụ chính của 2-9 sau trận đánh.
- Phân công các đồng chí Tám Triều, Sáu Nam phụ trách chung-BáI, Ba Thành phụ trách dân vận, Tám Cảnh phụ trách hậu cần- Sáu Nam, Tư Thanh, Bảy Thành phụ trách quân sự nhưng đI chiến đấu trực tiếp với từng mũi.
7. Diển biến chiến đấu và kết quả
Chiều 28-7, 2-9 và các lực lượng tham gia chiến đấu đến vị trí tập kết.
Sáng 29-7, Đảng ủy nghe chỉ huy trưởng báo cáo quyết tâm và ra nghị quyết lãnh đạo. Mọ việc chuẩn bị hòan thành trong ngày. 14 giờ ngày 30-7 làm lễ xuất quân, sớm hơn 1 giờ vì trời mưa lớn. Một tình huống bất thường là ngày 30-7 dân không ra rừng nên không gặp được cơ sở để nắm tình hình. Đảng ủy họp bất thường và quyết định vẫn đánh.
22 giờ qua suối Đạ Cọp nước rất lớn, dâng cao quá ngực và tiếp cận các mục tiêu.
Quá 0 giờ 1 chút trận đánh bắt đầu ?; Ta áp đảo địch hòan tòan. Khỏang 4 phút giảI quyết xong trận nội, các lô cốt đồn và chạy tù. Sau 10 phút tảo từ xong và làm chủ tòan bộ đồn Bảo An, bắt nhiều tù binh ?; Sở chỉ huy cơ bản vào đồn, dân công bắt đầu chia chiến lợi phẩm. Diệt địch ở trạI giam xong, hơn 40 tù chính trị là cán bộ, cơ sở người tThượng được giảI phóng,. Vào đồn tham gia mang vác chiến lợi phẩm, một số dẩn bộ đội đI kiểm tra trạI Gia binh bắt thêm một số lính trốn chạy về đây, có tên Y TàI chi khu trưởng thu 1 súng ngắn MAS 6.75mm . bên quận lị, đánh dân vệ công an cũng nhanh gọn, diệt nhiều tên, bắt nhiều tù binh, thu một số súng nhưng chưa chiếm được nhà tên quân trưởng, đang tiếp tục đánh và gọi hàng. ở khu tập trung khi nghe tiếng súng nổ, đồng chí Việt cho nổ súng vào đồn dân vệ để kềm chế và kêu gọi đầu hàng.
Hơn 2 giờ sáng, trong đồn thu hết súng đạn, dồn hết tù binh vào một góc để đồng chí Bảy Thành giáo dục rồi phân phát truyền đơn ?; Sở chỉ huy cho đồng chí Phi đưa bộ phận dân vận, đến khu tập trung báo tin diệt xong đồn để các anh BáI, Việt kêu gọi đưa dân ra. Và cho đốt khu gia binh, chạy tù. Khi thấy lửa cháy ở hướng đồn, nghe kêu gọi, dân vệ và thanh niên cộng hòa tan rã mang súng về với gia đình để cùng về núi. ở quận lị thấy lửa cháy, địch hoang mang, ta đưa dầu lửa vào đốt nhà tên quận trưởng, giảI quyết xong mục tiêu này.
ở khu tập trung, Việt và Phi bắt được tên KhôI địa đIểm trưởng.. Đồng chí BáI kêu gọi (Hỡi đồng bào, cách mạng về gỉai phóng rồi, mau mau về xóm làng, rừng núi) Đồng bào nhất lọat nổi dậy đốt khu tập trung, kéo nhau về núi theo hướng dẩn của cán bộ. Nước suối Đạ Cọp còn quá lớn, bộ đội phảI bắt một đường dây ngang suối để người già, phụ nữ, trẻ em nắm lấy đI qua. Mờ sáng, ta thiêu hủy luôn đồn và khu quận lị, rảI truyền đơn, thả tù binh. Không phát triển tấn công Bắc Núi, Ngị Đức nữa mà lo tập trung bảo vệ dân về căn cứ. Bố trí 1 tổ 4 người do đồng chí Sơn 2-9 phục ở mé rừng để chặn đánh địch. 2-9 còn lạI đI sau đội hình dân để bảo vệ vì dân quá đông ngòai sức tưởng tượng của mọi người. Đến trưa, bộ phận dân cuối cùng mới ra khỏi khu vực đồn. 12 giờ, 2c bảo an từ Tánh Linh qua, đến đồng kho nghe dân báo tin quận lị bị đánh bèn dừng lạI đó, không dám lên nữa. Khỏang 16 giờ, lực lượng viện lớn đến quận lị. Quan sát chiến trường, hỏi tù binh, xem truyền đơn, địch đánh giá ta có 1 đạI đội từ nam bộ ra đánh. Sau đó cho lực lượng địch theo dấu đồng bào, ra mé rừng bị tổ Sơn quần đánh một số trận, chúng có bị thương vong, gần tối địch quay ra đồn ta bị thương 1 đồng chí.
Ngày thứ 2 địch cho lực lượng lớn tiếp tục đuổi theo, 2-9 đánh diệt thêm một số địch. Cề2u dân đến suối Đạ Là Ngào, nước rất lớn không qua được, phảI đốn hạ cây để bắc cầu qua suối, 2-9 được tăng cường quả lực mạnh, quay lạI về sau xa phục đánh, kiên quyết đẩy lùi địch để dân qua Đạ Là Ngào ngày 2-8, 2-9 đánh lớn diệt nhiều địch, hôm sau địch rút lui không dám đuổi theo nữa. các xã La Ngâu, Măng Tố, Tố La, La Giạ, đã rẽ về vcăn cứ của mình, chỉ còn lạI bà con Cà Dòn, bộ đội, dâ công khỏang 1000 người, phảI đI thêm 1 ngày nữa để vượt sông La Ngà sang Di Linh. Khi đI qua đường La Giạ thấy có dấu địch độ 1 tiểu đòan đã lên hướng Bắc. Để qua sông La Ngà ta bắc cầu treo làm suốt đêm đến 8 giờ hôm sau thì đồng bào bắt đầu qua sông. các xóm ở nhà đã được báo tin nên ra bờ sông đón sẳn, xóm nào qua là đưa ngay về căn cứ xóm ấy vì tiểu đòan địch ta thấy dấu ở đất Ara-Quao từ 2 ngày trước.
Việc đưa dân đã hòan thành, 2-9 tiếp tục cùng du kích căn cứ Di Linh chống càn, mấy ngày sau tiểu đòan này rút.
Kết quả trận đánh
Sau hơn 2 giờ chiến đấu, ta làm chủ toàn bộ chi khu, quận lị Hoài Đức và khu tập trungắ1c Ruộng, diệt bắt trên 300 tên địch làm tan rã 190 thanh niên cộng hòa có vũ trang, bắt tên chi khu trưởng Y Tài, địa đIểm trưởng Phan Văn Thoi, tên quận trưởng Vương Văn Hòa bị thương nặng. Tên chi trưởng, chi phó công an cảnh sát chết trong trận. Ta thu trên 250 súng các lọai, có 12 trung liên, 10 tiểu liên, 9 súng ngắn và nhiều chiến lợi phẩm khác, không tính số địch bị diệt trong đánh viện. GiảI phóng 40 cán bộ, cơ sở bị địch giam giự ?; trên 5000 đồng bào trên khu Bắc uộng đã nổi dậy phá khu tập trung về căn cứ an tòan. Ta chỉ bị thương 3 (1 trong đánh đồn, 2 trong đánh viện).

(Theo TLNN)