Những ngày đầu xuân Đinh Hợi 2007, chúng tôi lại có mặt tại Tà Pứa, một thôn của đồng bào
dân tộc K’ho, thuộc xã Đức Phú, huyện Tánh Linh; cách thành phố Phan Thiết gần
200km và là địa bàn giáp với tỉnh bạn Lâm Đồng.Điều đáng ngạc nhiên là đồng bào K’ho lại đang cùng ăn Tết Nguyên đán Đinh Hợi cùng với người Kinh. Trong vòng 4 ngày, từ mùng 1 đến mùng 4 Tết, mọi nhà của đồng bào đều nghỉ việc đồng áng tổ chức vui chơi, văn nghệ mừng xuân, không khác gì vùng quê ở dưới xuôi.

Anh
K’Gum, Phó trưởng thôn, tự hào nói: “Tà Pứa của tao cũng có đội văn nghệ đó! Mày
có đi coi thì Bí thư Đoàn thanh niên nó để dành cho một cái ghế”. Tò mò, tôi đã
đến xem đêm văn nghệ của đồng bào tổ chức trong căn nhà mái lợp tôn, cạnh hội
trường thôn Tà Pứa. Mới vỡ lẽ rằng: đồng bào hát hay hơn cả đồng bào Kinh. Đáng
khen nhất là các anh, chị K’Đer, K’Rem…mỗi người đều có từ 1 – 2 con, vẫn hát
say sưa và hát ngọt ngào các bài: “Dưới bóng cây Kơnia”, “Đi tìm lời ru mặt
trời”, vốn là một bài hát rock và một bài mang âm hưởng dân ca của đồng bào Ê Đê
khu 5. Cô giáo Lê Thị Thanh Thúy giáo viên Trường Tiểu học Tà Pứa nói: trong 15
bài hát thì đồng bào K’ho hát hết 11 bài. Là người định cư ở đây, em cũng không
ngờ đồng bào thích hát và hát nhiệt tình đến như vậy”. Còn tôi, để rõ hơn, đã
nhờ K’Gum đưa đến giới thiệu với già làng K’Mao. Già làng năm nay tuổi ngoài 75,
song khá minh mẫn. Vợ chồng già làng mời khách đến chơi nhà bằng bánh mứt, hạt
dưa, chuối xanh – sản phẩm của vườn nhà – và vui vẻ kể chuyện. Theo lời già làng
thì toàn thôn Tà Pứa có 155 hộ với 628 khẩu. Riêng đồng bào K’ho có 55 hộ với
256 khẩu. Hơn 15 năm trước, đồng bào còn sống trên núi, du canh, nghèo nàn và
lạc hậu, những đám rẫy lúa mẹ, từ lúa trỉa hạt đến lúc gặt phải mất 6 tháng,
chưa bao giờ cho đồng bào một cuộc sống biết đến ngày mai. Nhưng rồi cuộc sống
đã sang trang kể từ khi đồng bào theo lời Đảng dạy xuống núi lập làng, định cư
cùng đồng bào Kinh từ dưới Tánh Linh lên, ngoài Bảo Lộc vào, hình thành nên thôn
xen ghép Tà Pứa. Hiện nay đất vườn của đồng bào K’ho, bình quân mỗi hộ được 2
sào, trong đó trồng cà phê, tiêu, điều. Đặc biệt, năm 2004, thực hiện
Nghị quyết
04 của Tỉnh ủy mỗi hộ đồng bào ở Tà pứa đều được cấp từ 1 – 1,5ha đất sản xuất.
Hiện nay đất sản xuất cấp cho đồng bào toàn thôn trên 70ha. Số đất này, được
đồng bào trồng điều xen canh cây mì. Năng suất mì bình quân 5 tấn khô/ha cùng
với đó năm vừa qua đồng bào còn trúng mùa cà phê, và được cả giá (21.000
đồng/kg, cà phê nhân). Đời sống của đồng bào tuy chưa thật khá, song không còn
quá nhiều hộ đói như trước đây. Đã thế, những ngày cận Tết Đinh Hợi, nhà nước
còn trợ cấp gạo cho đồng bào, mỗi hộ 12kg. Riêng 2 hộ: K’Thị Thấp và K’Thị Thái,
ngoài gạo còn được tặng mỗi hộ 100 ngàn đồng. Với tấm lòng biết ơn Đảng và cũng
bởi toàn thôn không còn nhà nào trồng lúa mẹ để ăn Tết lúa mẹ như mọi năm, già
làng sau khi hội ý với một số người cao tuổi đã quyết định khuyến khích bà con
cùng ăn Tết Nguyên đán Đinh Hợi 2007 với người Kinh

 Đồng
bào ăn Tết như thế nào?

 
Già làng
K’Mao nói: “kể từ năm 2007 này, đồng bào K’ho ở Tà Pứa sẽ cùng người Kinh ăn Tết
Nguyên đán”. Theo đó trong đêm giao thừa, nhà nào có gà, có rượu cũng sẽ bày lễ
cúng như người Kinh. Lễ cúng này được đồng bào hiểu là lễ cúng đất trời, ông bà,
tổ tiên, sông, núi…với các câu khấn đại loại như: “Bớ Jàng Bờ nổm (thần núi),
Jàng Đạ (thần sông), Jàng Còi (thần lúa)…về đây hưởng cái Tết Nguyên đán. Jàng
hưởng con gà, hút ché rượu rồi thì cho cái cây mì, cây cà phê…nó có củ và có
nhiều bông, nhiều trái. Củ mì và cà phê bán được tiền, Tết tới sẽ cúng tiếp, ới
Jàng…”. Sau đêm giao thừa, bắt sang các ngày tết, trẻ con trong làng theo bè bạn
đi thác trượt, thác mưa bay, xem  lô tô; còn người lớn thì đến thăm nhau. Tò mò
tôi hỏi già làng K’Mao: hồn nhiên đáp: “không có, nếu có cũng cho chớ! Mừng tuổi
để năm sau mấy đứa nhỏ mạnh cái tay, khỏe cái chân chớ!” già làng cũng thêm:
“Đồng bào không biết chơi bài, nên không mất cái tiền đâu”.

 
Chia tay
với già làng, tôi lại cùng Phó thôn K’Gum đến một số nhà khác. Ở mỗi căn nhà,
tuy cách bày biện chưa được ngăn nắp, nhưng đều toát lên không khí tết bởi tất
cả đều có bánh, mứt dừa, hạt dưa…mời khách, cũng như những lời chào: “Chúc mừng
năm mới…” của một số chủ nhà. K’Gum hỏi: “Thôn tao như vậy đó, vui không?”. Tôi
gật đầu và bụng nghĩ: không ai buộc, nhưng trong đời sống, vào một thời điểm nào
đó giữa các nền văn hóa có sự giao thoa và xích lại gần nhau…