Nắng như đổ lửa. Bụi bốc ngút trời. Xuyên qua màn bụi, chúng tôi may mắn tìm được một góc quan sát khá thuận lợi

Một công trình thủy lợi với số vốn đầu tư trên 2.700 tỷ, tưới cho trên 20.000 ha đất nông nghiệp, cấp nước cho 150.000 hộ dân. Công trình mà trong 15 năm Quốc hội cả ba khóa (khóa X, XI. XII) đều lưu tâm đến… Đó chính là công trình thủy lợi Tà Pao thuộc huyện Tánh Linh!

 Trên công trường tháng 4

Mang tâm trạng háo hức, chúng tôi đến “đại công trường” vào những ngày bức bối nhất của cái nóng tháng tư. Từ xa, những cột bụi khổng lồ như đánh dấu tiêu điểm của nơi đang thi công đập tràn. Toàn bộ lòng hồ Tà Pao được bao bọc bằng những dãy đồi núi thấp liền kề nhau như những con đê tự nhiên, và đến “cửa xả”, chúng chỉ còn cách nhau hơn ba trăm mét. Một bên là núi Long, một bên là đồi 145, và ở giữa là con sông La Ngà. Trên bản đồ thiết kế đập tràn chỉ là một vạch kẻ ngang nối liền hai sườn núi. Cái đường kẻ ngang ấy, cái vạch nối liền hai sườn núi ấy chính là công trình chủ đạo của cả hệ thống thủy lợi Tà Pao mà tầm vóc của nó đã vượt ra ngoài ranh giới của Tánh Linh, Bình Thuận – đó chính là công trình thủy lợi mang tầm quốc gia mà nhân dân hai huyện Đức Linh, Tánh Linh đang ngày đêm mong đợi.
Đường móng dài của chân đập chính, nơi sẽ đóng dày các cọc bêtông dài từ 8 m đến gần 12 m làm nền chân đế

Gió lặng, nắng rưng rưng nhức mắt, hình ảnh trước mặt cứ chao chát bởi những luồng hơi nóng hừng hực bốc lên. Bên sườn núi Long, những lán tre khô khốc đang trần mình dưới nắng. Đứng trên cao phóng tầm mắt xuống công trường, bên tả ngạn là bãi đất mới đổ cao hơn hai mét, rộng khoảng vài hécta. Những chiếc xe ben hạng nặng liên tục vào ra để đổ đất thải do san lấp mặt bằng trên triền đồi cao - nơi sẽ đặt 2 cửa xả của đập tràn sâu để thoát lũ khi mực nước dâng cao vượt ngưỡng cho phép và có khả năng đe dọa sự an toàn của công trình. Đập tràn sâu có cao độ ngưỡng tràn là 117 m, rộng 20 m, gồm 2 cửa xả có tiết diện tiêu lũ đến 50m2, nằm trên eo núi về phía bên trái của bờ tràn tự do.

Từ đập tràn sâu nối liền sang hữu ngạn là con đập chính dài 350 mét với phần tràn chảy tự do đặt tại lòng sông và thềm sông. Chân đập rộng khoảng 120 mét và vát dần theo hình thang. Mặt đập được bo tròn ở cao độ ngưỡng tràn là 122 mét. Hai bên vai phải, vai trái của đập tràn là hai cống ngầm lấy nước cho hai tuyến kênh chính Bắc và kênh chính Nam. Theo thiết kế, 2 cống ngầm này có cao trình ngưỡng cống là 119 mét, chảy không áp với lưu lượng từ 15 đến 17 m3/s.

Hệ thống công trình thủy lợi Tà Pao cơ bản gồm hai phần chính là đập tràn, cống lấy nước và hệ thống kênh. Đập tràn có nhiệm vụ ngăn nước sông La Ngà dâng lên cao đủ mức để chảy qua cống ngầm lấy nước cho 2 tuyến kênh chính dài 67 km. Do chỉ có nhiệm vụ tích nước để xả ra hai tuyến kênh chứ không phải là hồ chứa, nên diện tích mặt hồ ứng với mực nước dâng bình thường chỉ là 89 ha, và khi dâng đến mực nước gia cường (+124,81m) thì diện tích mặt hồ sẽ là 487 ha.

Quy mô công trình có lẽ nằm ở chính con đập khổng lồ vắt ngang qua sông La Ngà, nối liền hai ngọn núi, để tạo thành một hồ nước nhân tạo rộng gần trăm mẫu trên lưng chừng trời này. Đứng giữa hố móng - nơi sẽ đóng dày đặc những cọc bê tông dài từ 8 đến 11,6 m làm nền đế cho đập chính, tôi mặc sức tưởng tượng ra cả công trình trong nay mai. Muốn tìm một góc chụp để lưu lại những hình ảnh kỳ vĩ hôm nay trước khi nó ngập chìm trong nước mà cứ loay hoay mãi vẫn không thể chọn được một góc nào ưng ý … Tôi ước ao có được bức ảnh lấy cả hai ngọn núi trước khi chúng nối liền với nhau bằng con đập lớn này, nhưng làm sao chụp được khi chúng cách nhau đến hàng trăm mét (?). Kỹ sư Trần Văn Trung - Phó Giám đốc Xí nghiệp 8 thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng thủy lợi Hải Phòng, hiện là Phó chỉ huy công trình - cho biết, đơn vị anh trúng thầu thi công phần đập chính dài 350 mét này, còn phần tràn xả sâu dài 20 mét phía eo núi bên  trái là Công ty Cổ phần Xây dựng thủy lợi 43.2. Anh Trung hào hứng khoe với tôi, hồi còn học phổ thông ở tận ngoài Bắc, anh đã biết đến sông La Ngà qua những giờ địa lý. Nay được đến tận nơi và tham gia chinh phục nó bằng công trình mà đơn vị nhận thi công, anh rất phấn khởi. Cùng niềm vui với Trung, tôi cũng có những kỷ niệm tuổi thơ của mình gắn với dòng sông La Ngà. Mùa lũ, nước sông ngầu đục cuồn cuộn chảy, cuốn theo cả những khúc gỗ to. Mùa nắng, nước trong vắt có thể nhìn thấy đáy. Đáy sông đầy cát với những mảnh sa khoáng li ti sáng lấp lóa. Bọn trẻ chúng tôi vẫn hay ngâm mình hàng giờ dưới sông để đãi những mảnh vụn ấy mà cứ ngỡ như đang đãi cát tìm vàng. Bây giờ đã có hồ thủy điện Hàm Thuận – Đa Mi tích nước phía thượng nguồn nên sông chảy điều hòa hơn. Mưa nắng hai mùa nước sông ăm ắp, tưới tắm cho những cánh đồng hai, ba vụ xanh ngắt quanh năm. Có đập dâng nước sẽ được điều tiết một cách hợp lý hơn qua hệ thống kênh, nhưng chắc chắn mực nước hạ lưu sông La Ngà sẽ giảm hẳn đi. Mừng công trình mới, nhưng tôi chợt chạnh lòng khi nghĩ về dòng sông La Ngà một thời thân thuộc, rồi đây chỉ còn lại trong ký ức, khi mà nước đã biết tìm đến với những cánh đồng thì lấy đâu ra dòng sông ăm ắp đôi bờ…

 Công trình “Xuyên thế kỷ”

Đang miên man với ký ức về dòng sông, anh cán bộ Ban Đền bù Giải tỏa huyện kéo tôi trở về thực tại khi chỉ cho tôi xem vườn mai, vườn dừa và xà cừ mới trồng với mật độ kỷ lục. Lần này quả thật tôi hơi choáng. Bạn có thể hình dung nổi không khi cả vườn mai, cây nọ cách cây kia chưa đầy gang tay, khu đất trồng xà cừ thì hàng cách hàng chưa đầy bước chân, còn cây dừa thì chỉ cách nhau đúng 1 mét… Có lẽ đây cũng là một cách “đi tắt đón đầu” chăng khi mà Nhà nước quy định mức bồi thường có đơn giá hẳn hoi cho mỗi cây trồng trên đất (!). Ban Đền bù Giải tỏa huyện những ngày này luôn bám sát hiện trường để kiểm kê, đo đạc, áp giá và hiệp thương đền bù để nhanh chóng giải tỏa giao đất cho đơn vị thi công. Anh Dương Tấn Đức – Trưởng ban Đền bù Giải tỏa huyện cho biết, tính đến ngày 19/4/2010, Ban đã tiến hành đền bù giải tỏa và thu hồi đất được 48,5 ha để tạm giao cho đơn vị thi công triển khai xây dựng khu đầu mối. Toàn bộ diện tích 430 ha lòng hồ và 50 ha bãi thải vật liệu hiện cũng đã đo đạc xong và đang trong giai đoạn kiểm kê hiện trạng sử dụng đất. Ngoài công tác chuyên môn là đo vẽ, kiểm kê hiện trạng, anh em còn phải tích cực vận động nhân dân hợp tác với cơ quan chuyên môn để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và nhất là không “tranh thủ” trồng thêm cây lâu năm vào vùng lòng hồ đã quy hoạch.

Các đồng chí lãnh đạo giám sát công trình

Chỉ còn vài hôm nữa công trình sẽ chính thức khởi công. Cả chủ đầu tư, đơn vị thi công và chính quyền địa phương đều hết sức khẩn trương chuẩn bị mọi việc sao cho đâu ra đó. Người dân thung lũng La Ngà đã có hơn mười năm mong mỏi Nhà nước đầu tư cho công trình này nên giờ đây ai nấy đều mang tâm trạng háo hức đón chờ. Là người dân Tánh Linh nên tôi cũng mang tâm trạng ấy, cái cảm giác nôn nao như trước giờ giao thừa vậy. Ai cũng nghĩ, có lẽ đây chính là bước ngoặt chuyển mình của hai huyện miền núi Tánh Linh - Đức Linh, nơi có cánh đồng ngàn mẫu, nơi cây lúa là vũ khí chống đói nghèo, là bàn đạp vươn lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Công trình hoàn thành chắc chắn ngành nông nghiệp nơi đây sẽ tiến xa hơn nữa, mạnh mẽ và vững chãi hơn nữa với tốc độ phát triển cao.

Ông Đào Xuân Nay (đại biểu Quốc hội khóa XI, khóa XII) trong gần 10 năm làm đại biểu thì cũng ngần ấy năm mang tâm tư của cử tri phản ánh trên diễn đàn Quốc hội về việc kiến nghị cho thi công đập dâng Tà Pao. Giờ đây nghe tin sắp khởi công hệ thống thủy lợi này, ông không giấu nổi niềm vui khi bày tỏ tâm sự: “Công trình thủy lợi Tà Pao đúng là công trình thế kỷ, nước từ đập dâng sẽ tưới cho hơn hai mươi ngàn hécta đất nông nghiệp và phục vụ nước sinh hoạt cho trên trăm ngàn hộ dân trong vùng. Tầm vóc công trình, quy mô công trình đúng là khá lớn so với nguồn ngân sách của chúng ta, nhưng gọi công trình thế kỷ còn là do nó được đề xuất từ thế kỷ trước, đến thế kỷ này mới xây dựng !!!”; giọng ông cười vang qua điện thoại và rất hồ hởi, ông nói: “Nhất định mình sẽ về dự lễ khởi công, về để chung vui cùng bà con cử tri Tánh Linh, Đức Linh…”.

Nhất định rồi, tôi cũng sẽ về với công trình thủy lợi Tà Pao - đối với tôi đây là công trình trong mơ.

(Theo baobinhthuan)