Rừng Săng Lẻ nguyên sinh ở Núi Ông.

Núi Ông có diện tích hơn 25.400ha nằm ở vị trí cuối cùng của dãy Nam Trường Sơn. Phần lớn diện tích thuộc địa giới hành chính huyện Tánh Linh và một phần thuộc địa bàn huyện Hàm Thuận Nam.

Ngày nay, đi dọc tuyến huyện lộ từ Lạc Tánh đến Đồng Kho, chúng ta có thể nhận thấy những cánh rừng lộ ra trước tầm mắt. Núi non hùng vĩ hòa lẫn trong sắc xanh của rừng, toát lên vẻ đẹp kỳ vĩ hoang sơ. Theo tài liệu nghiên cứu, khu Núi Ông được tạo thành bởi hệ thống  núi có độ cao trên 1.000m. Đỉnh Núi Ông là có độ cao 1.302m so với mực nước biển. Tiếp đó là các đỉnh 1.234m, 1.222m, 1.144m và 1.054m. Hầu hết núi ở đây có độ dốc lớn và địa hình hiểm trở. Chúng tôi  phải đi giật dốc nhiều đoạn, nghỉ trên nhiều chặng mới  vào được giữa rừng.

Với địa hình đặc thù, rừng Núi Ông là nơi cung ứng nguồn nước dồi dào cho hệ thống sông suối trong khu vực. Đáng kể đến là các dòng: sông Cát, sông Dinh, sông Phan, sông Mường Mán và sông La Ngà. Nguồn nước tích trữ rất có lợi cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, tránh được tình trạng hạn hán và lũ lụt xảy ra ở các khu vực hạ nguồn. Lội qua những con suối, phía trước là thảm rừng xanh được ví như những lá phổi khổng lồ đang điều hòa môi trường sống. Không khí ở đây trong lành, thoáng mát. Nhiệt độ luôn thấp hơn môi trường bên ngoài từ 3 -  50C. Và cũng tùy theo địa hình, mà nhiệt độ có sự khác biệt. Lịch sử địa chất, khí hậu và thời tiết đặc trưng đã làm nên tính phong phú, đa dạng về các kiểu rừng trong khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông.

Khu Núi Ông có 23.194ha rừng, tương đương với 91% tổng diện tích. Các nhà khoa học đã chia hệ sinh thái rừng Núi Ông thành 3 kiểu chính, gồm: rừng thường xanh, rừng rụng lá và nửa rụng lá. Kiểu rừng phân bố rộng nhất là rừng thường xanh đất thấp. Khu vực còn có một số diện tích nhỏ của kiểu rừng rụng lá nguyên sinh ở vùng xa nhất về phía đông nam của khu bảo tồn. Tại những đai cao hơn có kiểu rừng thường xanh núi thấp và rừng lùn xuất hiện ở đai cao xung quanh đỉnh núi Ông. Ngoài ra còn có trảng cỏ, trảng cây bụi, trảng cây bụi có cây gỗ rải rác ở những vùng thấp.

Với nhiều kiểu rừng sắp xếp theo những địa hình chuyên biệt, rừng Núi Ông sở hữu các quần thể thực vật và thảm thực vật đa dạng và phong phú. Giá trị hệ thực vật được thể hiện qua tính đa dạng về cấu trúc thành phần, về nguồn gen quý hiếm, khu hệ thực vật, các loại thực vật cổ xưa và đa dạng về hệ sinh thái rừng. Số liệu khảo sát mới nhất của Viện điều tra quy hoạch rừng cho biết, Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông có 1.070 loài thực vật thuộc 4 ngành, 49 bộ, 149 họ và 560 chi. Trong đó có 6 loài thuộc ngành thông đất, 67 loài thuộc ngành dương xỉ, 10 loài thuộc ngành hạt trần và 989 loài thuộc ngành hạt kín. “Trong số 1.070 loài đã ghi nhận có 135 loài gỗ lớn, 207 loài gỗ nhỏ, 235 loài tiểu mộc, 480 loài dây leo, 188 loài cỏ, 75 loài khuyết thực vật và 50 loài thực vật phụ sinh. Trong đó có nhiều loại gỗ nằm trong danh mục gỗ quý hiếm của Việt Nam như: căm xe, cẩm, trầm hương và lim xanh… Đây thực sự là nguồn lợi kinh tế to lớn và vô cùng quý giá của tài nguyên quốc gia.” - ông Trần Minh Tuấn – Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông cho biết.

Những ngày lên rừng Núi Ông, chúng tôi được chứng kiến nhiều điều thú vị nơi cuộc sống thiên nhiên hoang dã. Trong những cánh rừng nguyên sinh, cách xa khu dân cư hàng chục cây số, có những cảnh tượng trông rất đẹp mắt. Chúng tôi vẫn còn nhớ chuyến đi cùng lực lượng kiểm lâm ở Trạm Sông Phan. Các anh đưa chúng tôi vào Rừng Săng Lẻ - khu rừng có một không hai ở cực Nam Trung Bộ. Tất cả vẫn còn nguyên sinh, chưa có sự tác động nào của con người. Những hàng Săng Lẻ mọc đều thẳng tắp, chứng tỏ sự sắp đặt diệu kỳ của thế giới tự nhiên. Săng Lẻ còn được gọi là Bằng Lăng, có tên khoa học Lagerstroemia Calyculata. Với mật độ phân bố và đặc điểm thuần chủng, các rừng Săng Lẻ ở Núi Ông mang một giá trị to lớn về khoa học, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu về tính nguyên chủng của các loại rừng nhiệt đới.

Cũng như thực vật, hệ động vật ở Núi Ông được biết đến vô cùng phong phú đa dạng. Từ năm 1995 đã có nhiều cuộc khảo sát của Bộ Lâm nghiệp về bảo tồn các giống loài ở đây. Theo số liệu nghiên cứu của Viện quy hoạch rừng, Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông có khoảng 247 loài động vật đã được ghi nhận với 68 loài chim, 131 loài thú, 33 loài bò sát và 15 loài lưỡng thê. Trong đó có 25 loài thú vừa có giá trị khoa học, vừa mang giá trị quý hiếm. Cu li, khỉ, cầy, nai, hoẵng, bò tót, sơn dương… là những loài quý hiếm đáng kể đến ở Núi Ông. Tuy nhiên, việc ghi lại hình ảnh sinh hoạt của các loài thú quý hiếm vẫn là một trong những công việc khó khăn của các chuyên gia nghiên cứu cũng như nhóm làm phim.

Qua thực tế, chúng tôi nhận thấy rằng, để có thể ghi lại hình ảnh đời sống của các loài thú là công việc nan giải. Bởi vì các loài thú thường sống chủ yếu trong những khu rừng sâu, nơi địa hình hiểm trở. Mặt khác, khi nghe hơi người, từ xa các loài thú đã nhanh chóng trốn chạy. Đi cả mấy ngày trời chúng tôi thu lại kết quả không như mong đợi.  Những số liệu điều tra chủ yếu dựa vào chứng cớ lời kể của người dân địa phương, lực lượng bảo vệ rừng cũng như việc ghi nhận tiếng kêu vọng lại từ xa và dấu vết để lại. “Dù vậy, đó cũng là cơ sở ban đầu để xác định sự tồn tại của các giống loài ở rừng Núi Ông.” - Kỹ sư Nguyễn Tri Tâm – Tổ trưởng Tổ Kỹ thuật - Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông nói.

Quả thật những dấu vết để lại đã khẳng định về sự hiện diện của các loài thú rừng. Trên con đường vào rừng sâu chúng tôi thấy tồn tại những con đường mòn đi kiếm ăn của một đàn heo rừng. Sở dĩ chúng thường đến khu vực này vì đất ở đây tơi xốp, bên dưới có nhiều loại giun dế, côn trùng và mầm cây. Những thứ ấy là thức ăn khoái khẩu của chúng. Mỗi lần đi qua, heo rừng thường để lại dấu ủi vào đất và cả dấu chân. Những dấu vết để lại cho thấy đàn heo rừng qua đây có nhiều cá thể.

Núi Ông thực sự tồn tại các nhóm quần thể động vật có giá trị. Tuy nhiên, chúng đang bị tận diệt bởi các nhóm thợ săn. Để bảo vệ các loài động vật hoang dã, cuối năm 2010, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông đã triển khai dự án điều tra động vật rừng. Dự án có sự tham gia của Thạc sĩ Lê Khắc Quyết (Trường Đại học khoa học Tự nhiên Hà Nội). Công việc đầu tiên của nhóm là đi làm tuyến – nghĩa là đánh dấu các vị trí và tuyến mòn nghi ngờ có sự hiện diện của thú rừng. Tiếp đó là các đợt khảo sát định kỳ để tìm hiểu xem thú rừng có thực sự hiện diện trong những khu vực này hay không. Ông Trần Minh Tuấn – Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông nói: “Công việc trước mắt dù mất nhiều công sức, nhưng khu bảo tồn vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi, bởi vì đó là cơ sở để xây dựng hiệu quả các dự án bảo vệ động vật hoang dã của rừng Núi Ông. Chúng tôi sẽ làm hết sức mình để bảo vệ khu bảo tồn trù phú này”.

(Theo baobinhthuan)