Sẽ rất bình thường khi người ta đề cập đến chuyện xử lý rác thải để làm sạch môi trường. Điều khiến chúng tôi chú ý ở đây là chuyện rác thải của một thị trấn miền núi, giờ trở nên hữu ích khi chúng đang được sử dụng công nghệ A.B.T (Anaero Bio Technology) biến thành phân vi sinh.

Thực ra với huyện miền núi đất rộng người thưa như Tánh Linh, chuyện rác thải chưa phải là vấn đề cấp thiết. Cái chính là tác động vào ý thức bảo vệ môi trường của người dân ngay cả ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa khi mà hàng ngày, môi trường đang kêu cứu vì ô nhiễm. Anh Đinh Xuân Hùng, Giám đốc Dự án Việt Nam Plus (dự án phát triển cộng đồng của tổ chức phi chính phủ) tại Tánh Linh, đơn vị đang thực hiện dự án biến rác thải thành phân vi sinh chia sẻ với chúng tôi.
Chuyện hình thành nhà máy này dài lắm. Tiền đề là chương trình thu gom bao ni lông 5 năm nay mà Việt Nam Plus kết hợp với học sinh các trường trên 2 huyện Tánh Linh và Đức Linh thực hiện, theo chủ điểm ngày 22/4 hàng năm là ngày quốc tế không sử dụng bao ni lông. Qua các đợt thu gom, bình quân mỗi năm lượng bao ni lông thu được của 2 huyện trên 100 tấn. Số lượng quá lớn này luôn làm các thành viên của Việt Nam Plus trăn trở. Cùng lúc vào năm 2005, Ngân hàng thế giới tổ chức cuộc thi sáng tạo hành động về môi trường.
Và niềm hạnh phúc là Dự án biến rác thải thành phân vi sinh mang lại thu nhập cho người dân của các thành viên Việt Nam Plus tại Tánh Linh tham gia cuộc thi, đã được Ngân hàng thế giới trao giải thưởng sáng tạo. Số tiền 105 triệu đồng nhận được từ giải thưởng đã được sử dụng vào việc xây dựng nhà máy sơ chế rác thải tại thôn Lạc Hà, với quy mô ban đầu là xử lý rác thải cho thị trấn lạc tánh huyện Tánh Linh.
Bãi rác Quan Hà nằm giữa ranh giới thị trấn Lạc Tánh và khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông, cách trung tâm thị trấn gần chục cây số đang quá tải vì lượng rác ngày càng tăng mạnh trở nên nhẹ nhõm vì sự xuất hiện của nhà máy sơ chế rác từ tháng 6/2006. Với số vốn khiêm tốn, nên công suất thiết kế ban đầu của nhà máy chỉ đạt 8 m3/ngày. Tuy nhiên, do lượng rác quá lớn nên hiện tại nhà máy đang chạy với công suất mỗi ngày 16 m3. Đưa chúng tôi xem quy trình sơ chế rác thải, anh Võ Văn Thành, thôn trưởng thôn Lạc Hà, người trực tiếp quản lý nhà máy hết sức phấn khởi.
Anh chỉ rành rẽ từng công đoạn của quy trình sơ chế rác. Đầu tiên, rác được đưa xuống từng hầm nhỏ (xây bằng gạch), mỗi hầm chứa 12 khối rác. Trộn men vi sinh P2 vào cho rác phân hủy rồi xịt vào chế phẩm P.met để khử mùi hôi. Ủ rác 28 ngày với nhiệt độ từ 52-650C rồi đưa lên phơi khô, cho vào máy sàng lấy mùn. Để cho ra phân vi sinh phải qua thêm công đoạn ủ mùn bằng một chế phẩm khác.
Mỗi tháng trung bình nhà máy tái chế khoảng 18 tấn phân vi sinh, thu gom 6 tấn ni lông rác thải. Tuy nhiên, do vốn ít, nhà máy phải sử dụng quy trình công nghệ yếm khí của Công ty Công trình đô thị Ninh Thuận. Hiện tại sản phẩm phân sơ chế được Công ty Công trình đô thị Ninh Thuận bao tiêu. Sản phẩm là phân vi sinh để có thể dùng cho sản xuất vẫn chưa đạt tới, bởi vậy mà nhà máy vẫn phải chấp nhận bán sản phẩm thô với giá rẻ để học tập công nghệ.
Có nhà máy xử lý rác thải, bãi rác Quan Hà không còn nạn ô nhiễm, không còn mùi hôi, ruồi nhặng. Lượng rác thải hàng ngày của thị trấn Lạc Tánh tập trung về bãi rác đã giải quyết cho 5 lao động là người dân thôn Lạc Hà có việc làm với mức lương 800.000 đồng/người, chưa kể nguồn thu từ bao ni lông qua thải loại thu gom để tăng thu nhập.
Mang công nghệ lên vùng cao để bảo vệ môi trường, làm lợi cho địa phương mỗi năm hàng trăm triệu từ rác, việc làm của Việt Nam Plus đang được người dân Tánh Linh tán thưởng. Đây thực sự là một mô hình rất cần cho các vùng đô thị. Theo các thành viên của dự án, quy trình xây dựng và hoạt động của nhà máy hết sức đơn giản với thời gian xây dựng 2-3 tháng và sử dụng công nghệ rẻ nhất hiện nay.
Nếu áp dụng cho các vùng đô thị, có thể giải quyết được nạn rác thải tồn đọng, để môi trường trong lành, nhất là những vùng du lịch của Phan Thiết, Tuy Phong, La Gi. Những ngày gần đây, Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh An Giang đang đến tham quan, học tập. Có điều nhà máy xử lý rác thải duy nhất của Bình Thuận này hình như chưa “thiêng” với tỉnh nhà. Ngoài thị trấn Lạc Tánh, chính quyền huyện Tánh Linh dường như chưa quan tâm đến hoạt động của nhà máy. Chưa thấy một cán bộ của Phòng Tài nguyên - Môi trường hay cán bộ khoa học công nghệ ghé qua xem quy trình hoạt động, động viên tinh thần làm việc của Ban quản lý dự án và người lao động địa phương. Con đường đất trên địa phận thôn Lạc Hà lâu nay bị hư hỏng nặng, xe rác không thể vận chuyển rác vào bãi.
Dự án đã nhiều lần đề nghị hỗ trợ sửa chữa nhưng vẫn chưa nhận được phản hồi từ huyện tánh linh. Đến tháng 11 này, Dự án Việt Nam Plus tại Tánh Linh sẽ kết thúc và thời gian tới, nhà máy xử lý rác thải sẽ được giao hẳn cho thị trấn Lạc Tánh quản lý, khai thác. Nếu không có sự hỗ trợ của huyện, tỉnh chắc chắn thị trấn sẽ rất khó khăn trong việc quản lý, duy trì hoạt động để tồn tại.
Và chuyện mở rộng quy mô để nhân rộng cho các địa phương khác là khó có thể thực hiện. Rất cần sự tiếp sức ngay từ bây giờ để không phí một mô hình hữu ích, thiết thực cho đời sống dân cư..

(Theo Bình Thuận)