Cơn lũ hung hãn đi qua, 2 huyện miền núi Đức Linh, Tánh Linh bị mất trắng gần 11.000 ha lúa, tỉnh, huyện và nông dân vẫn còn đang loay hoay tính hướng khắc phục thì đùng một cái, hơn 2.500 ha lúa ở vùng đồng bằng của Hàm Thuận Nam, Tuy Phong, Bắc Bình, La gi, Hàm Tân bị dịch vàng lùn, lùn xoắn lá tấn công. Với mức độ lây lan nhanh, mạnh trên diện rộng của loại bệnh không có thuốc chữa này, các trà lúa còn lại của vụ mùa rất khó tính chuyện cầm cự chờ ngày thu hoạch.

Người ta cho rằng là lần đầu tiên đối mặt với dịch bệnh này nên bất ngờ, lúng túng, khả năng đối phó yếu. Do vậy mà bệnh mới phát sinh thành dịch trên khắp các cánh đồng. Nhưng nếu phân tích kỹ thì chúng ta phải chấp nhận là khâu tuyên truyền, phòng bệnh của mình còn quá kém.
Bởi từ đầu năm nay, dịch bệnh này đã xuất hiện và gây hại lớn ở vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long. Nếu chúng ta không chủ quan, áp dụng các biện pháp phòng bệnh chặt chẽ ngay từ đầu thì có thể, dịch bệnh sẽ được khống chế, khả năng đối phó sẽ chủ động, linh hoạt hơn nếu được chuẩn bị.
Cũng bởi thói quen khó bỏ, bảo thủ, cố chấp của nhà nông mà nông dân tự hại mình. Trên đồng ruộng, nông dân gần như không tuân thủ quy trình chỉ đạo sản xuất theo thời vụ của ngành nông nghiệp.
Dù đã được khuyến cáo mỗi năm chỉ sản xuất 2 vụ lúa, còn lại nên luân canh bằng cây trồng cạn khác để cải tạo đất, thế nhưng nông dân cứ trồng lúa liên tục 3 vụ trong năm, thậm chí có nơi như vùng núi Phan Sơn (Bắc Bình) mỗi năm gieo luôn 3,5 vụ. Ruộng gặt buổi sáng, chiều đã tranh thủ nước gieo lại mà nông dân gọi là gieo trên đầu rạ. Đất không có thời gian ngơi nghỉ là cơ hội cho sâu rầy nẩy nở. Vùng nước gió, nước nhỉ, còn tệ hại hơn.
Nông dân chủ động thời vụ sản xuất theo cảm hứng của riêng họ. Cùng một xứ đồng, nhưng ruộng A gặt, ruộng B gieo, ruộng C lúa lại trổ… nham nhở, không đồng bộ, không giống bất cứ một kiểu sản xuất nào. Bởi vậy không chỉ tạo điều kiện cho sâu rầy tấn công hết ruộng này sang ruộng khác, mà khi có dịch, chuyện khống chế, dập dịch rất khó khăn.
Thói quen từ bao đời cứ bám riết nông dân là thích sử dụng giống do mình làm ra để gieo tiếp vụ sau, trong khi các loại giống này sản xuất lâu năm đã thoái hóa, chất lượng thấp, khả năng kháng sâu rầy không có, cộng thêm việc lạm dụng phân hóa học trên đồng ruộng. Khi xảy ra dịch bệnh thì chính họ lại cuống cuồng tự phòng trị bằng đủ cách theo kinh nghiệm, chuyện phòng trừ bệnh theo chuyên môn cũng tốn không ít thời gian vận động.
Theo tinh thần Chỉ thị số 30/2006/CP-TTg ngày 11/8 của Thủ tướng Chính phủ về một số biện pháp cấp bách phòng trừ rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá trên lúa thì đối với các ruộng lúa bị nhiễm bệnh từ 30% diện tích trở lên phải tiến hành tiêu hủy, cách ly với nguồn bệnh tối thiểu 1 vụ lúa.
Hướng dẫn nông dân chuyển đổi mùa vụ, cây trồng phù hợp để xử lý mầm bệnh và có chính sách hỗ trợ cho những vùng lúa bị tiêu hủy. Thế nhưng với một diện tích lớn hàng ngàn ha như thế, chuyện tiêu hủy là một vấn đề nan giải, hướng nông dân trồng cây gì ngoài lúa trên những chân ruộng nhiễm bệnh cũng là một thách thức, bởi không phải vùng lúa nào chất đất cũng phù hợp cho cây màu.
Nông dân sẽ phải xoay sở ra sao khi lúa bị tiêu hủy rồi lại trải qua tiếp một vụ không sản xuất. Thời điểm này, trên từng cánh đồng, dịch bệnh đang lây lan ồ ạt, sang cả cây trồng khác nhưng chuyện xử lý, tiêu hủy những vùng lúa bệnh vẫn chưa thấy ý kiến chỉ đạo của tỉnh. Vẫn phải chờ một giải pháp hữu hiệu giúp nông dân giảm bớt thiệt hại, vượt qua khó khăn khi mà cả năm chưa có thu hoạch để giải quyết cuộc sống.

(Theo Bình Thuận)