Rừng cao su 1 - 2 năm tuổi của đồng bào Rai Tánh Linh.

Ở Đa Mi (Hàm Thuận Bắc) tôi nhận điện thoại của người bạn rủ về Tánh Linh. Mọi khi muốn tới Tánh Linh, tôi phải quay về Phan Thiết, rồi theo quốc lộ IA vào Hàm Tân, ngược lên. Cung đường có đến 200 km, ít nhất mất hơn nửa ngày.

Thế nhưng, lần này  tôi quyết định về La Ngâu, để từ đó đến trung tâm huyện lỵ bằng con đường  xuyên rừng, vốn là đường  công trình thủy điện Hàm Thuận - Đa Mi trước đây. Con đường này hiện mang tên mới: quốc lộ 55 nối dài, cũng như đang được Công ty CP Rạng Đông nâng cấp và mở rộng. Tháng 9, nhìn lá rừng chuyển màu xanh  âm u, tôi biết rằng ít nhất vùng này đã mưa vài tháng.

Mọi năm, vào tháng mưa, chỉ người gan góc đầy mình, mới đi xuyên rừng bởi con đường trên 20 km này không hề có nơi sửa xe, dù là sửa đơn giản. Trên con đường, thỉnh thoảng xuất hiện đôi ba căn nhà của dân làm rừng, nhưng vào mùa mưa, những căn nhà ấy ít khi có người. Đồng bào dân tộc K’ho, vốn quen với rừng, đi lấy măng le, thì cũng vội vàng  về trước khi trời tối.Thế nhưng, mùa mưa năm nay, con đường đã sống dậy bởi những người công nhân Công ty CP Rạng Đông.

Họ đang khắc phục mọi trở ngại để nâng cấp đường, duy trì tiến độ  công việc, vì vậy mà tôi đi khá nhanh, chỉ mất nửa tiếng thay vì hai giờ như trước đây. Ở xã La Ngâu, dưới chân cầu Tà Mỹ, sông La Ngà chảy như cắt và nước có phần lớn hơn mọi khi, ầm ào hơn mọi khi. Thế nhưng, Roòng Văn Ngâu, người đàn ông K’ho, tôi quen trong lúc nghỉ chân, cho hay: Không bao lâu nữa, dòng sông vốn trong xanh vào những ngày nắng tươi, nơi tôi đã vài lần xuống tắm, sẽ không còn mạnh mẻ nữa. Nó bị chặn lại ở đoạn dưới cầu Tà Mỹ, khi đập dâng hệ thống thủy lợi Tà Pao hình thành. “Người K’ho tao biết ơn dòng sông, nhưng cái đập cũng cần hậy! Cái đập sẽ bảo đảm nước tưới cho cả cánh đồng của  La Ngâu hậy! ”- Roòng Văn Ngâu cười, nói. Tôi chúc mừng người đàn ông K’ho, cũng như vội vã rời đi. Roòng Văn Ngâu nghĩ sao, cũng nhảy lên chiếc xe máy chạy theo tôi một đoạn đường. Được một đoạn, anh chỉ  tôi xem bãi tập kết vật liệu của công trình thủy lợi Tà Pao đang hình thành bên ngọn đồi, nơi dòng sông rẽ quặt tạo thành khúc cua.

Ở đó, bụi bốc lên từng  cột, từng  khối, cùng với hàng chục chiếc  xe ben chở vật liệu cắn đuôi chạy. Người đàn ông K’ho làm tôi nhớ một sự kiện mang tính trong đại của Tánh Linh  năm ngoái khi trung ương quyết định khởi công hệ thống thủy lợi Tà Pao, một công trình có nhiệm vụ điều tiết nước  vào mùa nắng cho huyện Tánh Linh và Đức Linh, trong đó có đất sản xuất của một bộ phận không nhỏ đồng bào các dân tộc thiểu số. Chính lúc này đây, với một sự tò mò, tôi muốn dừng lại ở La Ngâu, vào làng tìm thăm K’Đam Mẽng, một người mà ngay cả đàn ông Kinh cũng không dễ theo kịp.Trong 4 năm liền, mỗi năm K’Đam Mẽng bỏ một hai tháng theo học các chương trình khuyến nông do huyện mở, tỉnh mở. Sau đó, anh sản xuất 5,4 ha đất nông nghiệp, gồm lúa nước 2 vụ/năm và bắp lai. Mỗi năm, Mẽng thu 50 tấn bắp lai và thóc thành phẩm.Tiền bán bắp dành mua máy cày, máy bơm nước và máy phát cỏ… Mẽng từng kể: Mỗi năm gia đình thu vào từ 90 triệu  đến 100 triệu đồng…

Thế nhưng lần này vì có hẹn với bạn, tôi không thể dừng lại ở La Ngâu như mong muốn. Từ La Ngâu về trung tâm huyện vẫn con đường mọi khi nhưng hôm nay rộng hơn, dễ đi hơn. Thôn  2 xã  Đức Bình, nơi đặt một bộ phận thi công công trình Tà Pao, xuất hiện nhiều ngôi nhà của đồng bào Raglai mới xây. Trước sân nhiều căn nhà lúc chiều về, không ít phụ nữ với những bộ quần áo đầy màu sắc, đứng ngồi trò chuyện huyên thuyên. Chẳng ai phiên dịch giùm tôi để biết họ nói gì, nhưng tôi biết trong tiếng cười, trong ánh mắt của mỗi người đang lấp lánh ánh lửa của niềm vui.

Ở trung tâm huyện, bạn tôi, một người nhiều năm làm tổng hợp nhận xét: “Tánh Linh, một huyện với 14 thành phần dân tộc thiểu số - nếu có thể được thì dùng từ sắc tộc hay và chuẩn hơn, tạo sự bình đẳng  giữa các tộc người trong cộng đồng  - không phải là dễ quản lý, lãnh đạo. Nhiều năm qua, 2.222 hộ đồng bào dân tộc thiểu số, khoảng 11.500 khẩu trong huyện đã đoàn kết một lòng”. Cứ thế, bạn tôi cho hay: Đồng bào dân tộc thiểu số ở Tánh Linh, đông nhất là Raglai, K’ho, Chăm... định cư trong 12 thôn xen ghép của 6 xã và tại xã thuần La Ngâu. Khoảng 10 năm trước, đời sống nhiều hộ đồng bào còn thấp kém. Mọi thay đổi bắt đầu từ 5 năm trở lại đây, khi trung ương và tỉnh tập trung nhiều chương trình xóa đói giảm nghèo trong đồng bào. Tại La Ngâu, Suối Kiết, Gia Huynh… đồng bào được hỗ trợ giống cây trồng, kỹ thuật chăm sóc cây điều, cây ăn quả, đặc biệt là kỹ thuật thâm canh cây lúa nước…

Từ năm 2000 đến nay, diện tích sản xuất nông nghiệp của đồng bào đều tăng. Trung bình 4.500 ha/năm, trong đó, khoảng 950 ha lúa , 450 ha bắp lai, còn lại là cây thực phẩm và cây hàng năm. Tổng sản lượng  lương thực: 11.707 tấn, trong đó, lúa  khoảng 6.900 tấn. Cây cao su cũng được khuyến khích trồng tại xã Gia Huynh, thôn 2 xã Suối Kiết… Diện tích cao su của đồng bào, đến cuối năm 2009 trên 500 ha. Có hộ đồng bào người Raglai (Nguyễn Văn Thanh) ở Suối Kiết  làm chủ trên 10 ha cao su. Đồng bào được khuyến khích nuôi gia súc, gia cầm bằng vốn tự có và vốn vay của chương trình thực hiện Nghị quyết 04 của Tỉnh ủy Bình Thuận. Đến đầu năm 2010, đàn bò  phát triển từ vốn vay của nghị  quyết là 632 con, cũng như có 768 hộ đồng bào được cấp đất sản xuất. Đã thế, 376 hộ còn được giao khoán, bảo vệ 14.743 ha rừng. Bình quân mỗi hộ nhận khoán được 4 triệu đồng/ năm, góp phần giảm bớt gánh nặng chi tiêu trong gia đình. Ngoài  ra, 155 hộ đồng bào nghèo được hỗ trợ nhà ở.

Trong nhiều chương trình dành cho các xã vùng cao, thôn dân tộc thì chương trình nước sinh hoạt được đánh giá là đã tạo nên sự thay đổi trong đời sống của dân một cách rõ nhất: từ chỗ nhiều hộ trước đó chỉ biết đến nước suối, nước sông, nước không bảo đảm vệ sinh.. thì nay ở La Ngâu, Gia Huynh, Suối Kiết , Măng Tố… đã có  bể lọc, giếng khoan, hồ chứa… cung cấp nước sinh hoạt cho đồng bào. Trong lúc kể chuyện, bạn nói: “Khó lòng nói hết những công việc làm trong nhiều năm qua chỉ trong  mươi, mươi lăm phút ngắn ngủi. Chiều nay anh đi với tôi về Suối Kiết. Tháng này, đồng bào đang tranh thủ xuống giống cao su. Cao su một, hai năm tuổi của bà con xanh lắm!”.

(Theo baobinhthuan)