Nguồn nước tưới cho 3.000 ha tương đối dồi dào nhưng nước sinh hoạt lại thiếu trầm trọng. (ảnh: N.L)

Nắng nóng dài ngày làm trên 3.000 giếng của dân khô cạn, 4.079 hộ thiếu nước sinh hoạt... Hai chục năm trở lại đây chưa có năm nào ở Tánh Linh nắng nóng như năm nay…

Chắt chiu từng…giọt nước

Tôi về Tánh Linh vào giữa tháng 5/2010, mới 11 giờ trưa nhưng nắng nóng bức người. Đường sá như ít người qua lại. Anh Trần Lực ở Bắc Ruộng than trời: “Nắng nóng khiến mấy con heo nái đổ bệnh, giếng nhà khô nước từ hồi tháng 4, không có nước sinh hoạt phải đi nhờ hàng xóm”. Nhà anh có 4 người, nuôi 3 con heo, mỗi ngày xài bình quân chưa tới 1/2m3 nước. Mấy năm trước, giếng trong vườn nước vô tư xài cho đến khi mưa trở lại, nhưng năm nay mới giữa mùa khô mà nước đã cạn đáy. Do bị đá ngầm nên không thể đào thêm. Mua thì không ai bán, mà cũng chẳng có nước nhiều để bán. Nhà nào giếng còn nước xài, “tình cảm” lắm mới san sẻ cho người khác một ít, chứ ai cho nước để người khác chăn nuôi. Vì vậy nên anh Lực đành phải bán tháo heo! Ở Đức Phú, nhà ông Mười Tri cũng chẳng hơn gì nhà anh Lực. Giếng khô, kẹt mấy con heo đang chửa nên anh phải thuê thợ vét giếng, đào sâu thêm 2m nhưng cũng chẳng được thêm là bao. “Tắm cho heo tui phải dùng nước rửa rau, thậm chí là nước giặt áo quần (trừ nước xà phòng)”- Ông Tri bộc bạch. Theo ông Tri từ hồi giờ ở Đức Phú chưa năm nào nắng nóng kéo dài như năm nay. Mấy năm trước giếng có cạn nhưng chỉ ở vào thời điểm giao mùa mưa nắng (một  hai cơn mưa đầu mùa làm nước rút lên mặt đất nên nước ở bề sâu bị hụt, sau đó đến cơn mưa thứ 4, thứ 5 là mạch nước điều hòa trở lại), năm nay mới vào giữa mùa nắng nhiều nhà đã cạn, nên không ai bảo ai mà tự động mỗi nhà phải tiết kiệm nước để…chờ mưa.

Thiếu nước sinh hoạt trầm trọng nên “sinh ra” dịch vụ… mua, bán nước. Ở thị trấn Lạc Tánh khoảng 1 tháng trở lại đây, người ta thấy chiếc xe bồn chở nước chạy vòng khắp thị trấn để bán nước ngọt. Nhà nào giếng nhiều thì chủ xe bồn mua để bán lại cho những hộ thiếu nước. Từ hồi giờ ở vùng Tánh Linh lần đầu tiên người ta mới thấy cảnh mua bán nước sinh hoạt bằng xe bồn. Còn dịch vụ đào giếng ở Tánh Linh thì hiện đang “đắt như tôm tươi”. Anh  Nguyễn Sơn, ở thôn Lạc Hóa (Lạc Tánh) được người dân ở đây phong “vua giếng” với lượng công nhân gần 20 người, làm ban ngày không kịp phải tranh thủ đào ban đêm  nhưng cũng không đáp ứng kịp nhu cầu giếng cho bà con.

 Tiết kiệm nước chờ… mưa

Nghịch lý, là trong khi nước tưới cho gần 3.000 ha lúa vụ hè thu sớm ở Tánh Linh tương đối dồi dào, thì nước sinh hoạt trong dân lại thiếu trầm trọng. Lý giải cho điều này, một lãnh đạo huyện cho rằng: Nước tưới cho vụ hè thu sớm ổn định là nhờ có hệ thống thủy lợi và nguồn nước từ sông La Ngà tốt. Còn nước sinh hoạt trong dân thiếu là do năm nay thời gian nắng nóng kéo dài hơn mọi năm. Ngoài ra, những hộ có giếng khô hầu hết là ở những vùng đất cao không gần với sông, suối nên mạch nước ngầm sâu. Mặt khác, các nhà máy nước ở Tánh Linh có công suất nhỏ và nguồn nước cung cấp từ nhà máy còn ít so với nhu cầu của người dân nên mới có trường hợp trên. Ông Huỳnh Kim Hưng – Trưởng Phòng Quản lý cấp nước thuộc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường, cho biết:Tánh Linh hiện có 6 nhà máy cấp nước sinh hoạt nhưng hầu hết công suất chỉ từ 70m3 - 360m3/ngày, riêng nhà máy nước ở Măng Tố công suất 1.200m3/ngày nhưng mới đưa vào sử dụng hơn nửa tháng, nên  tập trung cấp nước cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số là chính. Còn ở Lạc Tánh nhà máy có công suất 200m3/ngày nhưng không có đủ nguồn nước để cung cấp cho dân nên cũng gặp khó khăn. Hiện nhà máy có 4 giếng khoan, nhưng 1 ngày chỉ bơm được khoảng 160m3, vì vậy những hộ ở đầu đường ống dẫn nước sử dụng thoải mái, còn những hộ cuối đường ống như ở thôn Chăm Trà Cụ, Tân Thành thì bị hụt nước. Do nhu cầu sử dụng nước sạch của người dân thị trấn Lạc Tánh ngày càng nhiều, nên Trung tâm đã có dự án nâng cấp nhà máy nước Lạc Tánh từ 200m3/ngày lên 960m3/ngày và lấy nước ở khu vực núi Ông, nhưng trở ngại là dự án đang gặp khó khăn trong khâu đền bù giải tỏa và thỏa thuận sử dụng nguồn nước sản xuất với dân. Theo ông Hưng, nếu được huyện giúp đỡ vấn đề thu hồi đất và giải quyết nguồn nước ban đầu, thì dự án sẽ triển khai nhanh để người dân thị trấn có nước sạch sử dụng. Ông Văn Quang Toàn – Phó Phòng NN – PTNT Tánh Linh, cho biết: Toàn huyện hiện có 4.097 hộ/8 xã, thị trấn thiếu nước sinh hoạt, trong đó có 3.069 giếng bị khô hoàn toàn. Các xã bị thiếu nước sinh hoạt nặng là Đức Phú, Đức Bình, Suối Kiết, Huy Khiêm, Gia Huynh… mỗi xã ít nhất có đến 700 hộ thiếu nước sinh hoạt.

Trong khi nước sinh hoạt của người dân ở khu vực đồng bằng thiếu, thì ngược lại nhiều hộ dân tộc thiểu số ở Đức Bình, La Ngâu, Mang Tố, Tà Pứa (Đức Phú), Suối Kiết lại không phải lo lắng gì khi có các nhà máy nước được xây dựng từ nguồn vốn Chương trình 134 của Chính phủ. Theo ông Trương Văn Thưởng – Phó Chủ tịch UBND huyện Tánh Linh, thực trạng thiếu nước sinh hoạt trong dân ở Tánh Linh đang diễn ra trên diện rộng, huyện đang mong dự án tuyến kênh Biển Lạc – Hàm Tân sớm triển khai để giải quyết một phần nguồn nước cho dân Gia Huynh và Suối Kiết. Bên cạnh đó là xây dựng sớm nhà máy nước Gia An, để cung cấp nước cho người dân ở xã này và một phần dân thị trấn Lạc Tánh. Ngoài ra, các nhà máy nước ở Nghị Đức, Đức Phú khi đưa vào sử dụng cũng góp phần giúp dân có được nguồn nước sạch sử dụng và hạn chế tối đa thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô….

Ở Tánh Linh đã có mưa đầu mùa, dù vậy chưa ai dám chắc bao lâu nữa sẽ có mưa nhiều, nhưng với tình trạng thiếu nước sinh hoạt  như hiện nay thì vấn đề quan trọng nhất vẫn là tiết kiệm sử dụng tối đa để không phải “hụt hơi” với… nước…