Phiên chợ đầu năm Canh Dần

Phiên chợ đầu năm Canh Dần ở xã Gia An, Tánh Linh diễn ra trong những ngày mùng ba, mùng bốn tết, trể hơn những phiên chợ ngày thường. Khoảng 7 giờ sáng, nhiều người mới bắt đầu lần lượt đến chợ. Chợ bán một mặt hàng khá độc đáo, ít có nơi nào trong tỉnh Bình Thuận có nhiều như vậy: cá lóc!

Theo chân một người bạn trong xã, tôi chen trong những người đi chợ  đến nơi bán cá.

Cá đồng mà chủ yếu là cá lóc được bày bán trong những cái thau bằng nhôm khá to. Người bán luôn nhanh tay cân cá, miệng tươi cười trả lời câu hỏi của khách. Hình như ngày tết làm cho người đi chợ dễ dãi, vui vẻ hơn ngày thường thì phải? Chuyện cò kè, bớt một thêm hai giữa người bán và người mua rất ít xảy ra.  Anh bạn tôi cho biết, mọi người đến chợ mua cá đồng lấy hên đầu năm và loại cá được ưa chuộng là cá lóc sống. Hỏi chuyện một chị đang xách trên tay con cá lóc, chị cho biết chỉ mua một con gần nửa ký lô để  nấu cháo cúng ông bà đầu năm. “Ông bà mình ăn thịt thà quá cũng ngán chớ chú!” - chị nói rồi cười.


Hiện nay,  Gia An, huyện Tánh Linh có 3200 hộ/ 13.985 khẩu, phần lớn người dân ở đây quê tại Quảng Ngãi, đi dinh điền từ năm 1958. Sau ngày 30/4/1975, dân ở một số  tỉnh bạn cũng đến Gia An sinh sống. Phần lớn  sống bằng nghề làm ruộng, một số khác đánh cá trên hồ Biển Lạc (thuộc địa phận Gia An) và sản xuất gạch xây dựng. Do Gia An là sự hội tụ của nhiều tỉnh, nên người dân  mang đến đây nhiều tập quán quê hương. Không hiểu tục mua cá lóc đầu năm là của dân tỉnh nào trong nước mang đến. Nhiều người lớn tuổi trong xã cũng  không nhớ tập tục này hình thành từ bao giờ? Người địa phương luôn tin rằng cá lóc có sức sống mạnh hơn nhiều loại cá đồng khác, dẻo dai trong bão lũ. Ngoài việc mua cá, người đi chợ còn mua cau trầu,vì tin rằng cau trầu sẽ làm đỏ môi, thắm đượm... nồng duyên vợ chồng! Chính vì vậy, đi chợ mua cá lóc và cau trầu  cúng đầu năm sẽ được mạnh khỏe và làm ăn phát đạt cả năm.

Chợ đầu năm họp khá muộn, và tan chợ cũng khá sớm. Khoảng chín giờ sáng, lúc người mua  giảm nhiều, tôi mới bắt chuyện được với một số chị bán cá ở chợ. Chị Ba Nhẹn - 54 tuổi,  ở thôn 2, xã Gia An,  bán cá ở chợ này đã 22 năm. Chị nói, chồng đã qua đời, nhờ bán cá mà nuôi 4 đứa con học hành đàng hoàng. Hiện một cháu đang học ngành Tài chính, một học Dược, một học Du lịch và cháu út học lớp 9. Nhận định giá cá năm nay không tăng nên chị không mua cá sớm rồi chờ tết bán như mọi năm. Sáng mùng hai tết, chị đi mua cá của người dân trên hồ Biển Lạc chuẩn bị phiên chợ đầu năm. Giá cá lóc bán trong phiên chợ đầu năm là 50.000 đồng/kg, bằng với giá ngày thường. Tan chợ, chị bán được 60 kg cá, lời khoảng 100.000 đồng. Chị Hồ Thị Kim Chúc – 36 tuổi cho biết, chiều mùng hai tết, chồng chị phải ra hồ Biển Lạc    giăng lưới, thả câu suốt cả đêm, để sáng mùng ba có cá bán chợ đầu năm. Độ này hồ Biển Lạc ít cá nên cá đánh được không nhiều. Chị phải mua thêm cá để bán bù lại công của chồng. Trong buổi chợ, chị bán được hơn 30kg cá các loại.

Chuyện vợ chồng anh Quang,  ở thôn 1 đi bán cá đầu năm chắc hẳn sẽ là chuyện kể của cả năm con cọp. Vợ chồng chuyên  làm ruộng. Anh nghĩ chắc tết này cá sẽ tăng giá do nhiều bà con trong xã được mùa. Kể từ ngày 25 đến 30 tháng chạp, vợ chồng ngưng công việc đi đánh cá ở Biển Lạc và sông La Ngà. Anh nhốt 30 kg cá lóc đánh được vào cái ao sau nhà. Sợ cá ốm, vợ chồng mua cám cho cá ăn cẩn thận. Vợ chồng hy vọng ra tết  giá cá tăng, sẽ kiếm thêm được “chút ít”. Nhưng rồi, người tính không bằng trời tính. Giá cá lóc ngày tết bằng với giá của ngày thường. Vừa bán xong cá, ngồi tính đi, tính lại, anh Quang nói: “Lỗ tiền cám rồi em à!”. Đầu năm chẳng lẽ than vắn thở dài, người vợ chỉ còn biết cười.

Rồi những ngày tết cũng  qua đi, Chị Ba Nhẹn tiếp tục nghề bán cá, vợ chồng Kim Chúc và anh Quang sẽ gắn bó với nghề làm ruộng. Mọi người trở lại với công chuyện làm ăn của mình. Dù không nói ra, nhưng ai cũng hy vọng, sang năm mọi người đều làm ăn phát tài.

(Theo baobinhthuan)