Trước đây, sau mùa gặt, rơm thường phải đốt bỏ, khoảng 3 năm trở lại đây phế phẩm này bổng chốc “lên ngôi” nhờ “ăn theo” cây thanh long. Rơm từ Đức Linh, Tánh Linh theo những đoàn xe tải về Hàm Thuận Nam, Phan Thiết ra Tuy Phong và vượt ranh giới tỉnh ra Ninh Thuận rồi vào Đồng Nai… Rơm không chỉ cho người dân làm lúa tăng thêm thu nhập mà còn giải quyết được lao động nông nhàn ở nông thôn và kéo theo cả “đội ngũ” vận tải được hưởng lợi từ phế phẩm này…

Ai mua rơm tôi bán rơm cho

Tôi về Tánh Linh đúng vào mùa thu hoạch vụ lúa đông -xuân, năm nay nông dân Tánh Linh trúng to vụ lúa này vì diện tích và năng suất đều tăng cao hơn so với mọi năm. Tuy vậy, điều mà chúng tôi thấy lạ là mỗi buổi chiều có hàng chục chiếc chiếc xe tải nối nhau đậu thành dãy dài ven đồng nằm chờ. Họ không phải chờ vận chuyển  lúa để chuyển đi các nơi mà chờ bốc rơm.

Dù quen biết đã lâu nhưng phải nài nỉ mãi Long mới cho tôi theo xe rơm. Lý do mà Long đưa ra là có những chuyện “tế nhị” mà nhà báo viết lên thì giới xe rơm bọn em chỉ có khổ…

3 giờ sáng, trời lạnh thấu xương nhưng Long đã í ới điện thoại bảo tôi ra điểm hẹn nhanh để đi cho kịp giờ. Do xe chở đầy rơm phía sau nên tôi bị nhét ngồi giữa tài xế và lơ xe ở cabin. Long nói với tôi đi chuyến  sớm để tránh cảnh sát giao thông (vì Luật Giao thông xe dưới 1 tấn chỉ cho 2 người ngồi ở cabin). Do đường ĐT 720 đang làm nên xe chạy rất chậm, trên thực tế thì xe rơm nào cũng không chạy được nhanh vì chở quá khổ. Vì vậy, gần 6 giờ sáng  xe của Long mới tới thị trấn Thuận Nam. Không hẹn mà gặp, trước đó đã có gần hai chục xe rơm đang đậu gần chân núi Tà Cú để chờ mối bán. Do gần 2 tháng rồi Long bỏ rơm hết mối ruột nên sáng nay Long phải gọi điện thoại liên tục nhờ các mối ruột giới thiệu cho các người quen cần rơm để bán. Sau khoảng 5 cuộc điện thoại thì Long đã có nơi bán. Anh Nguyễn Trung Trực,  nhà ở cây số 23 sau khi “nối” điện thoại với Long hỏi khá cặn kẻ về chất lượng rơm, khối lượng mới đồng ý “sơ bộ” mua xe rơm của Long. Nói đồng ý sơ bộ giữa anh Trực và Long bởi khi xe chở tới vườn thanh long của anh Trực, tôi thấy chủ nhà nhìn xe rơm “độ” coi có đủ số lượng hay không rồi mới lấy rơm từ trên xe xuống xem chất lương rơm thế nào mới ra  quyết định cuối cùng có mua hay không. Xe rơm của Long chất cao chót vót quá khổ, cọng vàng ươm và đồng đều nên nhanh chóng được anh Trực đồng ý với giá 1,3 triệu đồng. Anh Trực cho biết: Rơm vàng, thân dài, mập và đồng đều chứng tỏ lúa khi còn sống được chăm sóc kỹ thì rơm mới có chất lượng như vậy. Và khi rơm có chất lượng cao thì mình dễ dàng ủ chân thanh long gọn gàng, sau này rơm mục biến thành phân vẫn tốt hơn các loại rơm tạp khác. Bây giờ tôi mới ngộ ra vì sao dân buôn rơm lại tranh nhau, thậm chí phải nhờ tới đám cò rơm “xí phần” trước những đám ruộng tốt để mua được “rơm vàng”…

Chuyến xe cuối cùng trong ngày Long đi bỏ rơm từ Hàm Thuận Nam về Tánh Linh khoảng 4 giờ 30 chiều. Chưa kịp tắm rửa sau 3 chuyến xe rơm đầy bụi bặm, Long lại vội vã chạy xe qua đồng Lớn Lạc Tánh để kịp bốc rơm cho chuyến xe ngày mai. Bốc xong xe rơm 2,5 tấn thì trời sụp tối, chưa ghé về nhà vội, Long hứng khởi rủ tôi vào quán phở bò ở bên hông chợ Lạc Tánh làm vài ly giải mỏi và mừng một ngày có được nhiều “tua”. Trong một ngày đi với Long tôi chỉ quan sát mà không dám hỏi gì nhiều, nhưng khi đã có hơi men thì câu chuyện cởi mở hơn. Trước đây, khi chưa có xe Long đã từng chạy mướn xe tải cho vài doanh nghiệp ở huyện, nhờ chở rơm thuê ăn công theo chuyến (mỗi chuyến 50.000 - 100.000 đồng) nên Long biết được nhiều mối ở các huyện Hàm Thuận Nam, Hàm Thuận Bắc, Hàm Tân, Tuy Phong và cả ở Ninh Thuận. Nhờ vậy khi sắm được chiếc xe tải 2,5 tấn vào năm 2008, cứ đến mùa gặt là  Long điện thoại cho các mối ruột của mình để bán rơm. Còn nếu không phải vụ chính, nếu có ai đặt hàng thì Long vẫn “săn lùng” trên cánh đồng 2 huyện Đức Linh, Tánh Linh xem có ai làm lúa nghịch mùa không để gom rơm rồi vận chuyển theo đơn đặt hàng. Và với những đơn đặt hàng này thì giá cả thường cao hơn gấp rưởi lần, thậm chí gấp đôi rơm chính vụ.

Theo tính toán của một tài xế, mỗi xe rơm 2,5 tấn mua tận ruộng khoảng 650.000 - 800.000 đồng tùy thời điểm, nếu bán được ở các huyện Hàm Tân, Hàm Thuận Nam, La Gi và Phan Thiết với giá từ 1,2 - 1,5 triệu đồng, sau khi trừ các khoản chi phí như công bốc, lơ xe, xăng dầu, tiền điện thoại và ăn uống thì chủ xe còn lãi từ 200.000 - 400.000 đồng. Và nói như giới tài xe tải: “tèng tèng” dân chở rơm một ngày vô mánh bỏ túi hơn triệu bạc, dễ  như chơi!

Nói vậy, chứ “nhập cuộc” với dân buôn rơm rồi mới thấy… chẳng đơn giản chút nào. Bán rơm đã khó nhưng mua rơm ở ruộng cũng không dễ tí nào. Long kể với tôi những năm trước chỉ canh có ai gặt là tới xin rơm, ai cũng cho dễ dàng vì đỡ tốn công dọn ruộng.

Hồi đó không tốn tiền mua rơm, xe chở rơm ít, cộng thêm một số huyện như Tuy Phong, Ninh Phước (Ninh Thuận) cần rơm cho bò, dê, cừu… ăn vào mùa khô nên dân chở rơm “trúng đậm”. Nhưng 3 năm trở lại đây, do diện tích thanh long trong tỉnh tăng nhanh nên nhu cầu cần rơm để ủ gốc lớn và giới xe tải cũng phát hiện ra “món” làm ăn mới nên nhiều xe thi nhau buôn rơm. Vì vậy, trong giới buôn rơm, không phải ai cũng chở rơm đến Hàm Thuận Nam là bán được. Thường buổi sáng cả chục xe rơm ở Đức Linh, Tánh Linh về tập kết từ cây số 28 đến Ngã Hai giáp Phan Thiết. Thấy xe rơm đậu ven đường thì dân trồng thanh long có nhu cầu mua rơm cứ đến xem chất lượng rơm rồi ngã giá. Được giá thì tài xế chở rơm đến tận vườn và không quên xin số điện thoại để giữ… mối. Còn người mua rơm nếu thấy rơm đồng đều nguyên xe, không bị tài xế “độn” rơm  tạp vào giữa thì có thể đặt hàng chuyến sau và không quên giới thiệu cho anh em, bạn bè, làng xóm của mình về mối bán rơm… uy tín.

 Phế phẩm nông nghiệp… lên ngôi

Rơm có thị thường và được mua bán nhanh với kiểu tiền trao tay nên đẻ ra giới… cò rơm. Giới buôn rơm muốn có rơm đẹp, mua nhanh để một ngày có thể chạy xoay vòng 3 - 4 chuyến thì phải đặt mối sẵn với cò rơm ở các đồng ruộng. Cò rơm chủ yếu là dân địa phương, hoạt động khá “xôm tụ” và cũng “đầu gấu” không kém. Một chủ tịch xã ở huyện Tánh Linh tâm sự với tôi nhiều lần canh đám cò rơm để mời về xã “nói chuyện” mà chưa được. Vị lãnh đạo này thú nhận cò rơm không chỉ làm phiền giới mua bán rơm mà đau đầu nhất là làm khổ nông dân. Họ cũng có băng nhóm và hoạt động có ăn chia hẳn hoi, nhưng nhiều nhóm hành động quá đáng như cho người chấm trước ruộng lúa tốt, có rơm đẹp sau đó thỏa thuận với chủ ruộng để mua rơm với giá rẻ hơn thị trường. Nếu chủ ruộng không đồng ý thì đố mà gặt được lúa vì nhóm này sẵn sàng làm “khó dễ” không cho xe bung vào thổi lúa. Còn với giới xe tải mua rơm thì phải mua cao hơn giá thị trường từ 50.000 - 100.000 đồng/xe để có rơm nhanh, mà không mua của họ thì “có mà mua được chổ khác” trên cùng một cánh đồng. Biết vậy nên nhiều chủ ruộng ít muốn dây dưa với cò rơm làm gì vì không thể để lúa chín ngoài đồng mà không thổi để đem về nhà. Còn các cấp chính quyền cơ sở thì biết mà chẳng bao giờ bắt được các nhóm này, mà bắt được thì họ cũng chẳng biết phải xử lý nhóm này vào hành vi gì!

Trở lại cánh đồng Lạc Tánh, tôi đang loay hoay chụp mấy tấm hình bốc rơm lên xe tải thì anh Vũ - chủ ruộng lúa 3 ha đang đóng lúa vào bao và đang thu tiền bán rơm, anh thắc mắc hỏi:

- Chụp hình làm gì vậy em?

- Dạ, em đang tìm hiểu về…rơm. Tôi trả lời.

- Ừ. Hay đấy.

- Thế anh bán được bao nhiêu tiền rơm trong 3 ha?

- Gần 7 triệu đồng.

- Vậy là lời to?

- Nếu trả tiền công gặt, thổi lúa xong thì còn dư chút đỉnh.

Theo anh Vũ, nếu lúa tốt thì khoảng 3 sào sẽ có được một xe rơm 2,5 tấn, giá thấp nhất là 650.000 đồng/xe. Còn tiền công trọn gói cả gặt đến khi ra lúa đóng bao thì khoảng 2 triệu đồng/ha. Như vậy 3 ha lúa tốn hết 6 triệu tiền gặt, thổi còn rơm lại bán được 6,5 - 7 triệu đồng. Tổng cộng còn lời 500.000 - 1.000.000 đồng. Tuy nhiên, không phải ruộng nào cũng bán được rơm. Các ruộng bán được rơm là những ruộng có “chân” (đất ruộng) khô, gặt bằng máy cầm tay, thổi lúa bằng máy bung và đường giao thông thuận lợi. Còn những ruộng “chân” ướt, phải gặt bằng máy liên hợp thì rơm bị rãi đều trên ruộng nên chỉ có…đốt. Trước khi ra đồng, tôi có hỏi chuyện rơm với ông Nguyễn Tôn Hòa - Trưởng phòng NN & PTNT Tánh Linh, ông cho biết: Vụ đông - xuân năm nay Tánh Linh sản xuất được 6.140 ha lúa, lúa đạt năng suất cao nên rơm cũng có chất lương cao. Vì vậy ước tính nông dân bán cũng được hàng ngàn tấn rơm. Tôi làm một phép tính đơn giản: Cứ 0,3 ha thì được một xe rơm, như vậy 3.000 ha thì đươc 1.000 xe rơm. Trong khi đó vụ lúa đông - xuân năm nay Tánh Linh làm trên 6.000 ha, như vậy lượng rơm sẽ trên 2.000 xe rơm loại 2,5 tấn, lấy giá thấp nhất 650.000đồng/xe thì tổng cộng tăng thu cho nông dân trên dưới 1,3 tỷ đồng (nếu trừ hao những ruộng phải gặt máy liên hợp không bán được rơm thì con số thu về cũng không dưới 1 tỷ đồng). Một con số ít ai dám nghĩ tới với phế phẩm nông nghiệp… rơm, mà trước giờ chỉ đốt bỏ. Đó là mới nói Tánh Linh, còn Đức Linh vụ lúa đông - xuân năm nay cũng không thua gì Tánh Linh nên nông dân cũng “hốt” đậm tiền rơm…

(Theo baobinhthuan)